Μαθηματικός καταρρίπτει τον μύθο των 2.000 ετών για τις οπτικές διορθώσεις του Παρθενώνα

Για περισσότερα από 2.000 χρόνια, οι μελετητές υποστήριζαν ότι οι ανεπαίσθητες καμπύλες του Παρθενώνα αποτελούσαν ένα επίτευγμα οπτικής μηχανικής, δηλαδή σκόπιμες διορθώσεις που σχεδιάστηκαν για να φαίνεται ο ναός απόλυτα ευθύγραμμος στο ανθρώπινο μάτι. Ένας μαθηματικός από το Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης υποστηρίζει τώρα ότι αυτή η διαδεδομένη πεποίθηση στερείται βάσης.

Σε άρθρο που δημοσιεύθηκε την Τετάρτη στο Royal Society Open Science, ο Alain Goriely εξέτασε 12 προτεινόμενες οπτικές διορθώσεις που αποδίδονται στους αρχιτέκτονες του 5ου αιώνα π.Χ. και διαπίστωσε ότι οι υποτιθέμενες οπτικές απάτες είτε δεν υφίστανται είτε είναι πολύ μικρές για να γίνουν αντιληπτές υπό κανονικές συνθήκες θέασης.news.artnet+2

"Δεν υπάρχει επαρκής ιστορική τεκμηρίωση ούτε επιστημονικά στοιχεία για τον εξαιρετικό ισχυρισμό ότι οι βελτιώσεις του Παρθενώνα εφαρμόστηκαν ως οπτικές διορθώσεις", έγραψε ο Goriely.news.artnet

Καταρρίπτοντας τους μύθους

Ο πιο σημαντικός ισχυρισμός αφορά τον στυλοβάτη του Παρθενώνα, τη βάση δηλαδή, η οποία σχηματίζει ένα απαλό τόξο που υψώνεται περίπου 6 εκατοστά στο κέντρο αντί να είναι απόλυτα επίπεδη. Σύμφωνα με τη μακροχρόνια θεωρία, αυτή η καμπύλη εξουδετέρωνε την ψευδαίσθηση της κάμψης στις μεγάλες οριζόντιες γραμμές. Οι υπολογισμοί του Goriely έδειξαν ότι καμία τέτοια ψευδαίσθηση κάμψης δεν θα ήταν ορατή σε έναν παρατηρητή.newscientist+1

Εξέτασε επίσης την ένταση των κιόνων, μια ελαφρά εξωτερική διόγκωση στη μέση τους, η οποία λέγεται ότι αποτρέπει την εμφάνιση στενωπού. Η διόγκωση αυτή μετρά μόλις 18 χιλιοστά, μια διαφορά που ο Goriely βρήκε πρακτικά ανεπαίσθητη στις συνήθεις αποστάσεις θέασης. "Επιπλέον, όταν γίνεται αντιληπτή, το μάτι την εκλαμβάνει ως διόγκωση και όχι ως διόρθωση", έγραψε.iflscience+1

Η Marge Livingstone, νευροεπιστήμονας που μελετά την οπτική αντίληψη στην Ιατρική Σχολή του Χάρβαρντ, συμφώνησε με την εξήγηση της αποστράγγισης για την καμπύλη βάση. "Πιστεύω ότι πρέπει να έγινε για την αποστράγγιση, ακριβώς όπως συμβαίνει στους δρόμους", δήλωσε στο New Scientist.newscientist

Μια ρωμαϊκή καταγωγή

Ο Goriely εντόπισε την προέλευση του μύθου στα γραπτά του Βιτρούβιου, του Ρωμαίου αρχιτέκτονα και μηχανικού που περιέγραψε αυτές τις υποτιθέμενες διορθώσεις στο έργο "De architectura" περίπου 400 χρόνια μετά την ολοκλήρωση του Παρθενώνα το 432 π.Χ. Ο Βιτρούβιος, σημείωσε ο Goriely, ήταν "διαβόητος για το ότι είχε παρερμηνεύσει πολλές πτυχές της ελληνικής αρχιτεκτονικής". Οι ιδέες απέκτησαν ανανεωμένο κύρος τον 19ο αιώνα, όταν ο Francis Penrose πραγματοποίησε ακριβείς μετρήσεις στην Ακρόπολη και η θεωρία της οπτικής διόρθωσης έγινε αρχιτεκτονικός κανόνας.iflscience+1

Ο μύθος αποδείχθηκε εξαιρετικά ανθεκτικός. Ο Goriely δοκίμασε σύγχρονα chatbots τεχνητής νοημοσύνης, συμπεριλαμβανομένων των ChatGPT, Gemini και Claude, και διαπίστωσε ότι το καθένα επαναλάμβανε την εξήγηση της οπτικής διόρθωσης ως καθιερωμένο γεγονός.greekreporter

Απλούστερες εξηγήσεις

Αντί για εξελιγμένη οπτική μηχανική, ο Goriely πρότεινε ότι τα χαρακτηριστικά του Παρθενώνα εξυπηρετούσαν πρακτικούς ή αισθητικούς σκοπούς. Η καμπύλη βάση πιθανότατα βοηθούσε στην αποστράγγιση των ομβρίων υδάτων, ενώ το απαλό σχήμα των κιόνων μπορεί απλώς να φαινόταν πιο οργανικό και ευχάριστο στους αρχαίους κατασκευαστές, οι οποίοι εργάζονταν χωρίς καμία επίσημη θεωρία της όρασης. Απέδωσε την επιμονή του μύθου σε αυτό που ονομάζει "πλάνη της υπέρτατης γνώσης", την τάση δηλαδή να εξιδανικεύουμε τους αρχαίους Έλληνες ως κατόχους επιστημονικής κατανόησης που ανταγωνίζεται τη δική μας.news.artnet+2

Κατέληξε με μια εύστοχη προτροπή: "Εμπιστευτείτε τα μάτια σας και αμφισβητήστε αυτό που βλέπετε".news.artnet