Stærðfræðingur hrekur 2.000 ára gamla goðsögn um Parthenon

Í meira en 2.000 ár hafa fræðimenn haldið því fram að lúmskar línur Parthenon hafi verið afrek í sjónverkfræði: vísvitandi leiðréttingar sem ætlað var að láta musterið virðast fullkomlega beint fyrir mannsauga. Stærðfræðingur við Oxford-háskóla heldur því nú fram að þessi langlífu trú eigi sér enga stoð í raunveruleikanum.

Í grein sem birtist á miðvikudag í Royal Society Open Science skoðaði Alain Goriely 12 meintar sjónleiðréttingar sem eignaðar eru arkitektum Parthenon á 5. öld f.Kr. og komst að því að þær sjónhverfingar sem um ræðir eru annaðhvort ekki til eða of smáar til að sjást við venjulegar aðstæður.news.artnet+2

"Það er ófullnægjandi söguleg sönnun og engin vísindaleg sönnun fyrir þeirri ótrúlegu fullyrðingu að breytingar á Parthenon hafi verið útfærðar sem sjónleiðréttingar," skrifaði Goriely.news.artnet

Goðsagnirnar afhjúpaðar

Helsta fullyrðingin varðar stílóbatið, eða grunninn, sem myndar vægan boga sem rís um 6 sentimetra í miðjunni í stað þess að vera alveg flatur. Samkvæmt langvarandi kenningu átti þessi bogi að vinna gegn sjónhverfingu um að langar láréttar línur sigi. Útreikningar Gorielys sýndu að engin slík sjónhverfing væri sýnileg áhorfanda.newscientist+1

Hann fjallaði einnig um súlurnar, sem eru örlítið kúptar í miðjunni til að koma í veg fyrir að þær virðist mjókka. Kúptan er aðeins 18 millimetrar, munur sem Goriely fann að væri nánast ósýnilegur í venjulegri fjarlægð. "Þar að auki, þegar það sést, skynjar augað það sem kúpu frekar en leiðréttingu," skrifaði hann.iflscience+1

Marge Livingstone, taugavísindamaður sem rannsakar sjónskynjun við Harvard Medical School, tók undir skýringuna um frárennsli fyrir bogadreginn grunninn. "Ég held að það hljóti að hafa verið fyrir frárennsli, rétt eins og á vegum," sagði hún við New Scientist.newscientist

Rómversk upprunasaga

Goriely rakti goðsögnina til skrifa Vitruviusar, rómverska arkitektsins og verkfræðingsins sem lýsti þessum meintu leiðréttingum í "De architectura" um 400 árum eftir að Parthenon var fullbyggt árið 432 f.Kr. Vitruvius, benti Goriely á, var "alræmdur fyrir að hafa misskilið marga þætti grískrar arkitektúrs". Hugmyndirnar fengu endurnýjað vald á 19. öld þegar Francis Penrose tók nákvæmar mælingar á Akrópólis og kenningin um sjónleiðréttingu varð arkitektúrskanóna.iflscience+1

Goðsögnin hefur reynst ótrúlega lífseig. Goriely prófaði nútíma gervigreindarmenn – þar á meðal ChatGPT, Gemini og Claude – og komst að því að hver og einn endurtók skýringuna um sjónleiðréttingu sem staðreynd.greekreporter

Einfaldari skýringar

Í stað flókinnar sjónverkfræði lagði Goriely til að eiginleikar Parthenon þjónuðu hagnýtum eða fagurfræðilegum tilgangi. Bogadreginn grunnurinn hjálpaði líklega til við frárennsli regnvatns, á meðan mjúk lögun súlnanna gæti einfaldlega hafa virst lífrænni og ánægjulegri fyrir forna byggingameistara sem unnu án formlegrar sjónkenningar. Hann rekjaði viðhald goðsagnarinnar til þess sem hann kallar "ofurþekkingarvilluna" – tilhneiginguna til að gera Grikki til forna að fullkomnum vísindamönnum sem bjuggu yfir skilningi sem jafnast á við okkar eigin.news.artnet+2

Hann lauk máli sínu með hvatningu: "Treystu eigin augum og efast um það sem þú sérð".news.artnet