მათემატიკოსმა პართენონის 2000-წლიანი ოპტიკური ილუზიის მითი გააქარწყლა

2000 წელზე მეტია, მეცნიერები ამტკიცებენ, რომ პართენონის დახვეწილი მრუდე ხაზები ვიზუალური ინჟინერიის შედევრია, რომელიც მიზნად ისახავდა ტაძრისთვის ადამიანის თვალში სრულყოფილი სწორი ფორმის მიცემას. ოქსფორდის უნივერსიტეტის მათემატიკოსი ახლა ამტკიცებს, რომ ეს მყარი რწმენა უსაფუძვლოა.

ოთხშაბათს Royal Society Open Science-ში გამოქვეყნებულ ნაშრომში ალენ გორიელიმ შეისწავლა პართენონის ძვ.წ. მე-5 საუკუნის არქიტექტორებისთვის მიწერილი 12 სავარაუდო ოპტიკური კორექცია და დაადგინა, რომ ეს ილუზიები ან არ არსებობს, ან იმდენად მცირეა, რომ ჩვეულებრივ პირობებში მათი აღქმა შეუძლებელია.news.artnet+2

"არ არსებობს საკმარისი ისტორიული და არც მეცნიერული მტკიცებულება იმ არაჩვეულებრივი განაცხადისთვის, რომ პართენონის დახვეწილი ელემენტები ოპტიკური კორექციის მიზნით იყო დანერგილი," წერს გორიელი.news.artnet

მითების დამსხვრევა

ყველაზე თვალსაჩინო პრეტენზია ეხება პართენონის სტილობატს, ანუ ფუძეს, რომელიც ქმნის ნაზ რკალს და ცენტრში დაახლოებით 6 სანტიმეტრით მაღლა იწევს, ნაცვლად იმისა, რომ სრულიად ბრტყელი იყოს. ხანგრძლივი თეორიის თანახმად, ეს მრუდი ანეიტრალებდა გრძელი ჰორიზონტალური ხაზების ჩაზნექის ილუზიას. გორიელის გამოთვლებმა აჩვენა, რომ მაყურებლისთვის ჩაზნექის მსგავსი ილუზია ხილვადი არ იქნებოდა.newscientist+1

მან ასევე განიხილა სვეტების ენტაზისი, ანუ სვეტების შუა ნაწილის მცირე გამობერილობა, რაც, სავარაუდოდ, მათ შევიწროების ეფექტს აცილებდა. გამობერილობა მხოლოდ 18 მილიმეტრია, რაც გორიელის თქმით, ტიპურ მანძილზე პრაქტიკულად შეუმჩნეველია. "უფრო მეტიც, როდესაც მას ამჩნევენ, თვალი მას აღიქვამს როგორც გამობერილობას და არა როგორც კორექციას," წერს ის.iflscience+1

მარჯ ლივინგსტონი, ნეირომეცნიერი, რომელიც ჰარვარდის სამედიცინო სკოლაში ვიზუალურ აღქმას სწავლობს, ეთანხმება მრუდე ფუძის დრენაჟთან დაკავშირებულ ახსნას. "ვფიქრობ, ეს აუცილებლად დრენაჟისთვის უნდა ყოფილიყო, ისევე როგორც გზებზე," განუცხადა მან New Scientist-ს.newscientist

რომაული წარმოშობის ისტორია

გორიელიმ მითის კვალი მიიყვანა ვიტრუვიუსის ნაწერებამდე, რომაელი არქიტექტორი და ინჟინერი, რომელმაც ეს სავარაუდო კორექციები აღწერა "De architectura"-ში, პართენონის დასრულებიდან (ძვ.წ. 432 წელი) დაახლოებით 400 წლის შემდეგ. გორიელი აღნიშნავს, რომ ვიტრუვიუსი "ცნობილი იყო იმით, რომ არასწორად ესმოდა ბერძნული არქიტექტურის მრავალი ასპექტი". იდეებმა ახალი ძალა მე-19 საუკუნეში შეიძინა, როდესაც ფრენსის პენროუზმა აკროპოლისზე ზუსტი გაზომვები ჩაატარა და ოპტიკური კორექციის თეორია არქიტექტურულ კანონად იქცა.iflscience+1

მითი გასაკვირად გამძლე აღმოჩნდა. გორიელიმ გამოსცადა თანამედროვე ხელოვნური ინტელექტის ჩატბოტები, მათ შორის ChatGPT, Gemini და Claude, და დაადგინა, რომ თითოეული მათგანი ოპტიკური კორექციის ახსნას დადგენილ ფაქტად იმეორებდა.greekreporter

უფრო მარტივი ახსნა

რთული ვიზუალური ინჟინერიის ნაცვლად, გორიელი ვარაუდობს, რომ პართენონის მახასიათებლებს პრაქტიკული ან ესთეტიკური მიზნები ჰქონდა. მოხრილი ფუძე სავარაუდოდ წვიმის წყლის დრენაჟს უწყობდა ხელს, ხოლო სვეტების ნაზი ფორმები შესაძლოა უბრალოდ უფრო ორგანული და სასიამოვნო ჩანდა ძველი მშენებლებისთვის, რომლებიც მხედველობის რაიმე ფორმალური თეორიის გარეშე მუშაობდნენ. მან მითის სიცოცხლისუნარიანობა მიაწერა იმას, რასაც "უზენაესი ცოდნის მცდარ შეხედულებას" უწოდებს, რაც გულისხმობს ძველი ბერძნების იდეალიზების ტენდენციას, თითქოს მათ ჩვენს თანამედროვე მეცნიერულ გაგებასთან შედარებადი ცოდნა ჰქონდათ.news.artnet+2

მან დასკვნა გააკეთა მკაფიო მოწოდებით: "ენდეთ საკუთარ თვალებს და ეჭვქვეშ დააყენეთ ის, რასაც ხედავთ".news.artnet