AMB: İran savaşı kaynaklı enerji şokunu Çin’in petrol stokları hafifletti

Avrupa Merkez Bankası (AMB) ekonomistleri pazartesi günü yayımladıkları bir blog yazısında, Çin'in savaş öncesi petrol stoklamasının, elektrikli araçları hızla benimsemesinin ve petrokimya tüketimini azaltmasının, dünya petrol arzından günlük yaklaşık 14 milyon varili silen İran savaşının küresel ekonomik etkilerini sınırlamada merkezi bir rol oynadığını savundu.ecb.europa

"Enerji şoku: Petrol ve gaz fiyatları neden beklenenden daha az yükseldi?" başlıklı analiz, mevcut krizi Rusya'nın 2022'de Ukrayna'yı işgaliyle tetiklenen enerji kesintisiyle karşılaştırıyor ve çok daha büyük bir arz şokunun neden nispeten sınırlı bir fiyat tepkisine yol açtığını açıklamayı amaçlıyor.ecb.europa

Eşi Benzeri Görülmemiş Bir Kesintiye Karşın Sınırlı Fiyat Tepkisi

ABD ve İsrail'in Şubat 2026 sonlarında İran'a yönelik saldırılarının ardından Hürmüz Boğazı'nın kapatılması, küresel petrol arzının beşte biri olan günlük yaklaşık 20 milyon varillik geçişi sekteye uğrattı. Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri'nin boru hattı alternatiflerini devreye sokmasının ardından net arz kaybı ortalama 14 milyon varil/gün civarında gerçekleşti ve Rusya'nın Ukrayna'daki savaşının neden olduğu yaklaşık 1 milyon varil/günlük kesintiyi gölgede bıraktı.ecb.europa

Yine de her iki çatışma da şaşırtıcı derecede benzer fiyat artışlarına yol açtı. AMB ekonomistlerine göre, haziran ayı başlarında petrol fiyatları, %50'yi aşan zirve artışından geriledikten sonra çatışma öncesi seviyelerin yaklaşık %29 üzerinde seyrediyordu. Rusya'nın işgalinin ardından fiyatlar da zirve noktasında yaklaşık %30 artmıştı: 14 kat daha küçük bir şoka rağmen genel olarak benzer bir sonuç elde edildi.ecb.europa

Brent petrol, geçen hafta kısa süreliğine 100 doları aşmasının ardından geri çekilerek pazartesi günü varil başına 90 dolar civarında işlem görüyordu. Almanya'nın 10 yıllık tahvil faizleri ise yatırımcıların yüksek enerji maliyetlerinin enflasyonist sonuçlarını değerlendirmesiyle %3,2'nin altına geriledi ancak geçen hafta ulaştığı 15 yılın en yüksek seviyesine yakın kalmaya devam etti.barchart+2

Çin'in Üç Tamponu

AMB blog yazısında, sınırlı fiyat tepkisinin arkasında Çin'in öne çıktığı birkaç faktör sıralandı. Çin'in ham petrol stokları, 2023'teki tahmini 92 günlük ithalat karşılama oranından 2026 başlarında yaklaşık 115 güne yükselerek Boğaz üzerinden yapılan sevkiyatlar durduğunda önemli bir tampon sağladı. Çin'in elektrikli araçlara hızlı geçişi de çatışma başlamadan önce küresel petrol piyasasının yaklaşık 2,5 milyon varil/günlük bir arz fazlasına girmesine yardımcı oldu.ecb.europa

Çin'in petrokimya tüketimindeki zayıflama ve Orta Doğu'daki jet yakıtı talebinin düşmesi, küresel petrol talebi tahminlerinin keskin bir şekilde aşağı yönlü revize edilmesine katkıda bulundu. Uluslararası Enerji Ajansı, 2026'nın ikinci çeyreğine ilişkin talep görünümünü ocak ayına kıyasla günlük 3 milyon varil azaltarak yıllık bazda yaklaşık %2'lik bir düşüş öngördü. Bu düşüş, Ukrayna işgalinden sonra görülen günlük 0,6 milyon varillik açığa kıyasla çok daha sert oldu.ecb.europa

Stratejik rezervlerden koordineli olarak piyasaya sürülen 400 milyon varillik rekor miktar (2022'de serbest bırakılan 182 milyon varilin iki katından fazla) piyasadaki sıkışıklığı daha da hafifletti.journalrecord+1

Riskler Devam Ediyor

AMB yazarları, özellikle bu ayın başlarında yeniden başlayan ABD-İran karşılıklı saldırılarının uzun süreli bir kesinti endişelerini canlandırmasının ardından koşulların "son derece değişken" kalmaya devam ettiği konusunda uyardı. Boğaz'ın uzun süre kapalı kalması mevcut tamponları kademeli olarak tüketecek ve piyasaları hızlı bir çözüm beklentisinden vazgeçmeye zorlayarak yeni fiyat artışları riskini artıracaktır.reuters+2

AMB geçen hafta faiz oranlarını %2,25 seviyesinde sabit tutarken, Başkan Christine Lagarde bir faiz artışının da tartışıldığını belirtti.freemalaysiatoday+1