Սան Դիեգոյի համալսարանը հայտնաբերել է մանկական դեմենցիան և Ալցհեյմերի հիվանդությունը կապող գենետիկական անջատիչը

Սան Դիեգոյի Կալիֆոռնիայի համալսարանի հետազոտողները հայտնաբերել են ընդհանուր բջջային մեխանիզմ, որն առաջացնում է ուղեղի դեգեներացիա ինչպես հազվադեպ հանդիպող մանկական հիվանդության, այնպես էլ Ալցհեյմերի հիվանդության ժամանակ՝ բացելով նոր հնարավորություններ նեյրոդեգեներատիվ խանգարումների բուժմանն ուղղված դեղամիջոցների մշակման համար:

Ընդհանուր ուղի երկու հիվանդությունների դեպքում

Օգոստոսի 11-ին Immunity ամսագրում հրապարակված հետազոտությունը ցույց է տալիս, որ MITF/TFE կոչվող սպիտակուցների ընտանիքը գործում է որպես հիմնական գենետիկական անջատիչ միկրոգլիայի՝ ուղեղի սեփական իմունային բջիջների ներսում: Երբ թափոնների վերամշակման փոքրիկ կառույցները՝ լիզոսոմները, գերծանրաբեռնվում և սթրեսի են ենթարկվում, այդ անջատիչները «անջատված» վիճակից անցնում են «միացվածի»՝ առաջացնելով միկրոգլիայի գենետիկական ծրագրի լայնածավալ փոփոխություն: Այս արձագանքը, որն սկզբում պաշտպանական բնույթ ունի, ի վերջո դառնում է վնասակար, այն բորբոքում է առաջացնում և նպաստում նեյրոնների մահվանը:medicalxpress+2

Հետազոտողներն օգտագործել են Սանֆիլիպոյի համախտանիշի A տիպի (MPS IIIA) մկների մոդելը. սա հազվադեպ հանդիպող մանկական դեմենցիա է, որն առաջանում է մեկ գենի մուտացիայի պատճառով, որն էլ արգելափակում է սուլֆամիդազ ֆերմենտի արտադրությունը: Առանց այս ֆերմենտի բջջային թափոնները կուտակվում են, հատկապես միկրոգլիայում: Այնուհետև թիմը պարզել է, որ նույն MITF/TFE անջատիչներն ակտիվանում են նաև Ալցհեյմերի հիվանդությամբ տառապող մարդկանց միկրոգլիայում՝ ի պատասխան թափոնների կուտակման:today.ucsd+2

«Սա մեզ տվեց շատ հստակ հիմք՝ ուսումնասիրելու այն, ինչ տեսնում ենք տարածված նեյրոդեգեներատիվ հիվանդությունների ժամանակ, և փորձելու հասկանալ դրանք առաջացնող մեխանիզմները»,- ասել է առաջին հեղինակ Քրիստոֆեր Բալակը, ով հետդոկտորական հետազոտող է հոդվածի համահեղինակ, UC San Diego-ի բժշկական դպրոցի բջջային և մոլեկուլային բժշկության պրոֆեսոր Քրիստոֆեր Գլասի լաբորատորիայում:today.ucsd

Կասկածի տակ դնելով ավանդական պատկերացումները

Բացահայտումները կասկածի տակ են դնում նեյրոդեգեներացիայի զարգացման վերաբերյալ գոյություն ունեցող պատկերացումները: Շատ հետազոտողներ կարծում էին, որ միկրոգլիայից դուրս գտնվող ամիլոիդային վահանիկները հանգեցնում են լիզոսոմների խափանմանը «դրսից ներս» սկզբունքով: Նոր հետազոտությունը ցույց է տալիս, որ վնասը կարող է սկսվել հենց բջջի ներսից:technologynetworks+1

«Մենք գիտենք, որ միայն լիզոսոմներն արդեն բավարար են նեյրոդեգեներացիա առաջացնելու համար այնպիսի հազվադեպ խանգարումների դեպքում, ինչպիսին է MPS IIIA-ն: Նույնը կարող է տեղի ունենալ կամ գոնե նպաստել այնպիսի լուրջ հիվանդությունների զարգացմանը, ինչպիսին է Ալցհեյմերի հիվանդությունը»,- ասել է Բալակը:today.ucsd

Նշանակությունը բուժման համար

Բացահայտելով MITF/TFE սպիտակուցները որպես հիմնական կարգավորիչներ՝ հետազոտությունը մատնանշում է ներբջջային դեղամիջոցների թիրախ, որը տարբերվում է ներկայիս մոտեցումներից: «Միկրոգլիային թիրախավորող դեղամիջոցների մեծ մասն ազդում է բջջի մակերեսի վրա գտնվող ընկալիչների վրա»,- ասել է Բալակը: «Կարծում եմ՝ այս աշխատանքը մատնանշում է մի փոքր այլ ռազմավարություն՝ թիրախավորել բջջի ներսում գտնվող լիզոսոմային ծրագիրը»:today.ucsd

Թիմը նաև պարզել է, որ միկրոգլիան փորձում է նվազագույնի հասցնել վնասը վաղ փուլում, նախքան գերծանրաբեռնվելը, ինչը հուշում է, որ վաղ միջամտությունը, նախքան գենետիկական անջատիչը իմունային բջիջները վնասակար վիճակի կբերի, կարող է ամենաարդյունավետը լինել: Այնուամենայնիվ, ինչպես նշում է Ալցհեյմերի հետազոտական Alzforum հարթակը, սրանք ուղեկցող հոդվածներ են, որոնք ներկայացնում են վաղ մեխանիկական աշխատանքը, և հիմնական արդյունքները ստացվել են կենդանիների և բջջային մոդելների վրա:iz+3