Το τηλεσκόπιο Webb εντόπισε καφέ νάνους με μάζα μόλις διπλάσια του Δία

Το διαστημικό τηλεσκόπιο James Webb της NASA κατέγραψε μία από τις μεγαλύτερες δημόσιες εικόνες του μέχρι σήμερα, ένα εκτεταμένο μωσαϊκό κοντινού υπέρυθρου της περιοχής IC 348, μιας περιοχής σχηματισμού αστέρων περίπου 1.000 έτη φωτός μακριά από τη Γη, στον αστερισμό του Περσέα. Το πανόραμα, που παρουσιάστηκε από τη NASA την Τρίτη 15 Σεπτεμβρίου 2026, αναδεικνύει όχι μόνο την ταραχώδη γέννηση άστρων αλλά και μια ανακάλυψη που δοκιμάζει τα όρια της θεωρίας σχηματισμού αστέρων: καφέ νάνους με μάζα μόλις διπλάσια του Δία.science.nasa

Οι παρατηρήσεις, υπό την καθοδήγηση του Kevin Luhman από το Πολιτειακό Πανεπιστήμιο της Πενσυλβάνια και της Catarina Alves de Oliveira από τον Ευρωπαϊκό Οργανισμό Διαστήματος, εντόπισαν καφέ νάνους με εκτιμώμενη μάζα περίπου δύο και δέκα φορές τη μάζα του Δία, τα λιγότερο ογκώδη αντικείμενα του είδους τους που έχουν βρεθεί ποτέ. Ένας από τους ελαφρύτερους παρουσίασε επίσης υπέρβαρη υπέρυθρη εκπομπή, την οποία οι ερευνητές ερμηνεύουν ως ένδειξη περιβάλλοντος δίσκου, αυξάνοντας την πιθανότητα να μπορούν να σχηματιστούν πλανήτες γύρω από ένα αντικείμενο που είναι μόλις λίγο βαρύτερο από έναν γίγαντα πλανήτη.greekreporter+1

Πιέζοντας το κατώτατο όριο

Οι καφέ νάνοι καταλαμβάνουν μια ασαφή ζώνη μεταξύ άστρων και πλανητών. Σχηματίζονται όπως τα άστρα, μέσω της βαρυτικής κατάρρευσης νεφών αερίου, αλλά δεν συγκεντρώνουν ποτέ αρκετή μάζα για να διατηρήσουν τη σύντηξη υδρογόνου. Τα μικρότερα άστρα ζυγίζουν περίπου το 8 τοις εκατό της μάζας του Ήλιου, ενώ οτιδήποτε ελαφρύτερο σχηματίζεται ανεξάρτητα ταξινομείται ως καφέ νάνος.science.nasa

Η ίδια ομάδα είχε χρησιμοποιήσει προηγουμένως το Webb για να βρει καφέ νάνους στην περιοχή IC 348 με μάζα τρεις έως τέσσερις φορές του Δία το 2022. Χρησιμοποιώντας το NIRCam του Webb το 2024 και το όργανο NIRSpec το 2025, πίεσαν αυτό το όριο ακόμη χαμηλότερα. Με μάζα περίπου 0,19 τοις εκατό της μάζας του Ήλιου, τα αντικείμενα που εντοπίστηκαν πρόσφατα αμφισβητούν τα μοντέλα σχηματισμού που δυσκολεύονται να εξηγήσουν πώς η διαδικασία γέννησης αστέρων μπορεί να παράγει σώματα τόσο μικρά.techeblog+1

Ένας δίσκος γύρω από ένα αντικείμενο με μάζα κοντά σε πλανήτη

Η ανίχνευση ενός δίσκου γύρω από έναν από τους ελαφρύτερους καφέ νάνους είναι ιδιαίτερα εντυπωσιακή. Οι πλανήτες θεωρείται ότι αναπτύσσονται μέσα σε περιστρεφόμενους δίσκους αερίου και σκόνης, και η εύρεση ενός τέτοιου δίσκου γύρω από ένα αντικείμενο με μάζα μόλις διπλάσια του Δία υποδηλώνει ότι η διαδικασία σχηματισμού πλανητών μπορεί να λειτουργεί σε ένα ευρύτερο φάσμα συνθηκών από ό,τι είχε υποτεθεί προηγουμένως. Η NASA το περιγράφει ως πιθανότητα και όχι ως επιβεβαιωμένο εύρημα, καθώς τα στοιχεία προέρχονται από φασματικές μετρήσεις και όχι από άμεση απεικόνιση πλανητών που σχηματίζονται.greekreporter+1

Μια ευρύτερη εικόνα της αστρικής γέννησης

Το ίδιο το μωσαϊκό εκτείνεται σε 16 επί 20 λεπτά της μοίρας και περιλαμβάνει πρωτοαστέρες που εκτοξεύουν πίδακες στο περιβάλλον αέριο, δημιουργώντας φωτεινά αντικείμενα Herbig-Haro όπως το HH 797 και το HH 211 σε σχήμα έλικας. Οι ερευνητές εντόπισαν επίσης ένα μη ταυτοποιημένο χαρακτηριστικό υδρογονανθράκων στα φάσματα των καφέ νάνων με τη χαμηλότερη μάζα, ένα σήμα που παρατηρείται μόνο σε αυτά τα ακραία αντικείμενα και το οποίο ίσως δικαιολογεί μια νέα φασματική ταξινόμηση.techeblog+1

"Αυτοί είναι οι λιγότερο ογκώδεις καφέ νάνοι που γνωρίζουμε", δήλωσε η NASA, "και η ύπαρξή τους αποτελεί πρόκληση για τα μοντέλα σχετικά με το πώς σχηματίζονται τα άστρα".science.nasa