Եվրոպայում Uber-ի 240,000 վարորդ դատի է տվել ընկերությանը ալգորիթմային վարձատրության պատճառով

Եվրոպական յոթ երկրներում Uber ↘ 0.26%-ի շուրջ 240,000 վարորդներ կոլեկտիվ դատական հայց են ներկայացրել ուղևորափոխադրող ընկերության դեմ: Նրանք պնդում են, որ արհեստական բանականությամբ աշխատող գնագոյացման համակարգը խախտում է ԵՄ տվյալների պաշտպանության օրենքը և համակարգված կերպով նվազեցնում է իրենց եկամուտները:

Հայցը, որը Worker Info Exchange International (WIE) կազմակերպությունը ներկայացրել է Ամստերդամի շրջանային դատարան սեպտեմբերի 2-ին, վերաբերում է Մեծ Բրիտանիայի, Ֆրանսիայի, Գերմանիայի, Նիդերլանդների, Բելգիայի, Լեհաստանի և Ռումինիայի վարորդներին: WIE-ն դատարանից պահանջում է անօրինական ճանաչել Uber-ի գործելակերպը, պարտավորեցնել ընկերությանը դադարեցնել այն և փոխհատուցում տրամադրել տուժած վարորդներին:dmnews+2

Ինչ են պնդում վարորդները

Գործի առանցքում Uber-ի անցումն է ֆիքսված գնագոյացման մոդելից (որտեղ ուղևորավարձը հաշվարկվում էր ժամանակի և հեռավորության դրույքաչափերով՝ ստանդարտ 25% միջնորդավճարով) դեպի դինամիկ «Նախնական գնագոյացման» (Upfront Pricing) համակարգ, որը ներդրվել է 2020 թվականից: Նոր մոդելի պայմաններում ուղևորների վճարած գումարն այլևս ուղղակիորեն կապված չէ վարորդների ստացած վարձատրության հետ:itv

Վարորդները պնդում են, որ Uber-ի ալգորիթմն անհատականացված պրոֆիլավորում է անում իրենց համար՝ ուսումնասիրելով նրանց վարքագիծը (որ պատվերներն են ընդունում կամ մերժում, երբ և որտեղ են աշխատում)՝ կանխատեսելով այն նվազագույն գումարը, որով նրանք համաձայն կլինեն իրականացնել ուղևորությունը: «Համակարգչային ալգորիթմը չպետք է ինքնուրույն կայացնի որոշումներ, որոնք զրկում են մարդկանց ապրուստի միջոցից», նշել է Worker Info Exchange-ի տնօրեն Ջեյմս Ֆարարը:cryptobriefing+1

Ինը տարի Uber-ում աշխատող վարորդ Քոլա Օբան ITV News-ին պատմել է, որ նույն վայրից նույն ուղևորության համար իրեն և իր գործընկերոջն առաջարկվել են տարբեր գնացուցակներ. 22 ֆունտ իրեն և 26 ֆունտ գործընկերոջը: «Կարծում եմ՝ հենց այստեղ է ի հայտ գալիս ալգորիթմի ազդեցությունը», ասել է նա:itv

WIE-ի գնահատմամբ՝ Մեծ Բրիտանիայի տուժած վարորդները գնային փոփոխություններից հետո իրական արտահայտությամբ տարեկան միջինում 5,337 ֆունտով պակաս են վաստակել, ընդ որում՝ 2021 թվականի օգոստոսից մինչև 2026 թվականի հունիսն ընկած ժամանակահատվածում մեկ վարորդի հաշվով կուտակային կորուստը կազմել է 26,239 ֆունտ:dmnews+1

Uber-ի պատասխանը և ընդհանուր համատեքստը

Uber-ը կատեգորիկ հերքել է մեղադրանքները: «Uber հավելվածն օգտագործում է ուղևորության մասին իրական ժամանակի տեղեկատվություն, ինչպիսիք են երթուղին, տևողությունը և նշանակման վայրը՝ սակագները հաշվարկելու համար», նշված է ընկերության հայտարարության մեջ: «Վարորդները տեսնում են իրենց եկամուտը և ուղևորության ուղղությունը նախքան պատվերն ընդունելու որոշում կայացնելը»:itv

Հայցը ներկայացվել է ընդամենը շաբաթներ անց այն բանից հետո, երբ Նիդերլանդների Տվյալների պաշտպանության մարմինը Uber-ին տուգանեց 825 միլիոն եվրոյով՝ առանց մարդկային բավարար վերահսկողության ավտոմատացված համակարգերի միջոցով վարորդների հաշիվներն արգելափակելու համար, ինչը GDPR-ի շրջանակում երբևէ սահմանված երկրորդ ամենամեծ տուգանքն է: Սա Նիդերլանդների կարգավորող մարմնի կողմից Uber-ի նկատմամբ կիրառված երրորդ տուգանքն էր՝ 2024 թվականին վարորդների անձնական տվյալները Միացյալ Նահանգներ փոխանցելու համար սահմանված 290 միլիոն եվրոյի տուգանքից հետո:reuters+2

Հետևանքները ֆրիլանս տնտեսության համար

Օքսֆորդի համալսարանի կողմից WIE-ի հետ համատեղ անցկացված 2025 թվականի հունիսի ուսումնասիրությունը ցույց է տվել, որ դինամիկ գնագոյացման ներդրումից հետո Uber-ի միջին միջնորդավճարի մասնաբաժինը 25%-ից բարձրացել է մինչև 29%, ընդ որում՝ որոշ ուղևորությունների դեպքում ընկերությունը պահել է ուղևորավարձի ավելի քան 50%-ը: Նույն ժամանակահատվածում Uber-ի տարեկան գործառնական շահույթը 2023 թվականի 1,1 միլիարդ դոլարից հասել է 5,6 միլիարդ դոլարի 2025 թվականին:itv+1

WIE-ն ակնկալում է, որ Ամստերդամի գործով դատալսումները տեղի կունենան 2027 թվականի սկզբին: ԵՄ Արհեստական բանականության մասին ակտը, որի փուլային կիրառումը սկսվել է 2024 թվականին, զբաղվածության հետ կապված ԱԲ համակարգերը դասակարգում է որպես «բարձր ռիսկային»՝ լրացուցիչ իրավական կշիռ հաղորդելով վարորդների պահանջներին: Գործի ելքը կարող է նախադեպ դառնալ այն հարցում, թե ինչպես է Եվրոպայում ֆրիլանս հարթակներին թույլատրվում օգտագործել ավտոմատացված համակարգեր աշխատողների կառավարման և վարձատրության համար:cryptobriefing+1