Rubin Gözlemevi 500 bin galaksiyi görüntüledi, nadir süpernovanın tespit edilmesini sağladı

Vera C. Rubin Gözlemevi, yarım milyondan fazla galaksi ve 50 binden fazla yıldız içeren COSMOS alanının kapsamlı bir görüntüsünü yayınlayarak LSST Kamerası'ndan elde edilen ilk bilimsel kalitedeki veri paylaşımını gerçekleştirdi. Gözlemevi, bu paylaşımdan sadece birkaç gün sonra dünya çapındaki teleskop ağının modern astronominin en nadir olaylarından biri olan ölmekte olan bir yıldızın şok kırılmasını yakalamasına yardımcı olarak gerçek zamanlı bir keşif makinesi olduğunu kanıtladı.

Evrene Derin Bir Pencere

Gözlemevinin Erken Veri Önizlemesi 2'yi duyurmak amacıyla 31 Temmuz'da yayınlanan görüntü, Nisan 2025 ile Ocak 2026 arasında yapılan yüzlerce bağımsız gözlemin üst üste bindirilmesiyle oluşturuldu. Görüntü, gökyüzünün en çok incelenen bölgelerinden biri olan ve ilk olarak 2003 yılında Hubble Uzay Teleskobu tarafından hedeflenen Altılık (Sextans) takımyıldızındaki COSMOS alanını içeriyor.rubinobservatory

Rubin'in 3,2 gigapiksellik LSST Kamerası, astronomi için bugüne kadar üretilmiş en büyük dijital kamera olarak Şili'deki Cerro Pachón'da bulunan 8,4 metrelik Simonyi Tarama Teleskobu'na monte edilmiş durumda. Odak düzleminde yaklaşık -100°C'ye kadar soğutulmuş 189 bilimsel CCD sensörü barındıran kamera, her pozlamada yaklaşık 45 Dolunay büyüklüğüne denk gelen 9,6 derece karelik bir gökyüzü alanını yakalıyor. Aynı bölgenin daha geniş bir görünümü ise 650 binden fazla galaksiyi ve 75 binden fazla yıldızı gözler önüne seriyor.zmescience+2

"COSMOS derin görüntüsü, Rubin'in bu bölgedeki çalışmaları için sadece bir başlangıç," dedi NSF NOIRLab bünyesindeki Rubin Gözlemevi Direktörü Bob Blum. "Önümüzdeki birkaç yıl boyunca bu alana yapılacak tekrarlı ziyaretler, tarama tasarımımızın keşif gücünü ortaya koyacak."rubinobservatory

Bir Yıldızın Son Anlarını Yakalamak

Gözlemevi, COSMOS görüntüsünün yayınlanmasından birkaç gün sonra tam da bu türden bir keşif gücünü sergiledi. Mart ayında Çin'in Einstein Probe uzay teleskobu, 500 milyon ışık yılı uzaklıktaki bir kaynaktan gelen kısa süreli bir X-ışını patlaması tespit etti. Yer tabanlı teleskoplar bir saat içinde harekete geçti ve tesadüfen Rubin de gökyüzünün aynı bölgesini izliyordu. SN 2026gzf olarak adlandırılan olay, Güneş'in yaklaşık 20 katı kütleye sahip bir Wolf-Rayet yıldızının patlamayla ölümü olan Tip Ic geniş çizgili süpernova olarak sınıflandırıldı.livescience+1

İki farklı ekip 14 Temmuz'da The Astrophysical Journal Letters'ta sonuçlarını yayınlayarak 20 yıl içinde yalnızca ikinci kez gerçekleşen bu "şok kırılmasını" birbirinden bağımsız olarak doğruladı. Süpernovanın şok kırılması, bir Ic-BL süpernovası ile ilişkilendirilen en sönük kırılma oldu ve herhangi bir gama ışını patlaması tespit edilmedi: Bu tür patlamaların genellikle gama ışını patlamalarıyla bağlantılı olması nedeniyle bu durum şaşkınlık yarattı.petapixel+1

"Olasılıklardan biri, jetin yıldızın yüzeyi veya yıldızı çevreleyen döküntü malzemesi tarafından 'boğulmuş' olmasıdır," dedi Carnegie Mellon Üniversitesi'nden astrofizikçi ve araştırmalardan birinin eş yazarı olan Brendan O'Connor.livescience

Önümüzdeki On Yıl

Rubin'in 10 yıl sürmesi planlanan Uzay ve Zamanın Mirası Taraması (Legacy Survey of Space and Time) boyunca yaklaşık 20 milyar galaksi ve 17 milyar yıldız tespit etmesi, süpernovaları, asteroitleri ve diğer geçici olayları bildirmek için her gece yedi milyona kadar uyarı yayınlaması bekleniyor. EDP2 verileri şu anda Amerika Birleşik Devletleri ve Şili'deki araştırmacıların kullanımına açık durumdayken, iki yıllık özel kullanım süresinin ardından halka açılması planlanıyor. Gözlemler arasındaki değişiklikleri ortaya çıkaran fark görüntülerini içerecek ikinci aşama veri paylaşımının ise 2026'nın ilerleyen dönemlerinde yapılması bekleniyor.thedailystar+2