Dilbilimci 2 bin 400 yıllık gizemli Zofar yazısını çözdü

Ohio State Üniversitesi'nden dilbilimci Ahmad Al-Jallad, Umman'ın mağaralarında ve kurumuş nehir yataklarında bulunan 2 bin 400 yıllık gizemli bir yazı sistemi olan Zofar yazısının ana alt türünü başarıyla çözdü. Al-Jallad, Güney Arabistan yazılarına özgü halḥam sırasını takip eden üç alfabe dizilimini tespit ederek yerel güney Arabistan yazıları yerine kuzey Arabistan yazı sistemleriyle beklenmedik bağlantılar ortaya çıkardı.

Halḥam Alfabetik Sıralaması

Zofar yazısının çözülmesindeki dönüm noktası, Al-Jallad'ın günümüzdeki ABC dizilimine benzer antik alfabe sıralamaları olan ve Güney Arabistan yazılarına özgü halḥam sırasını izleyen üç alfabetik liste tespit etmesiyle geldi. Tanıdık Fenike kökenli alfabetik sıranın (A-B-C) aksine, Güney Sami dilleri harflerini h-l-ḥ-m dizilimiyle başlayarak düzenler. Bu özgün sıralama sistemi, yazının gizemlerini çözmek için kritik anahtarı sağladı.science+2

Al-Jallad'ın analizi, Zofar'daki bir mağarada bulunan ve bir cümle yerine alfabetik bir liste temsil ettiğinden şüphelendiği, tekrar etmeyen yaklaşık 26 simgeden oluşan bir yazıtla başladı. Teorisi, aynı dizilime sahip iki ek yazıt daha keşfetmesiyle doğrulandı: Bunlardan biri başka bir Zofar mağarasında, üçüncüsü ise Umman'ın Duqm kentinde yılan benzeri bir desende bulunuyordu. Al-Jallad, bu Zofar simgelerini halḥam sistemindeki karşılıklarıyla eşleştirerek nihayet sembollere fonetik değerler atamayı başardı. Bu sayede uzun zamandır kayıp olan bu dildeki sözcüklerin okunması ve çevrilmesi mümkün hale geldi.roger-pearse+2

Zofar Yazısında Aramice Etkisi

Zofar yazısının çözülmesi, diğer antik yazı sistemleriyle büyüleyici bağlantıları ortaya çıkardı ve özellikle yerel güney Arabistan yazıları yerine kuzey Arabistan yazılarıyla beklenmedik bağlar gösterdi. Simgelerin şekillerini inceleyen Al-Jallad, bunların büyük olasılıkla Kuzey Arabistan Yarımadası'nda (günümüz Suudi Arabistan'ının Necid bölgesi) yaygın olarak kullanılan bir yazı olan Semudik B'de kullanılanlardan türediği sonucuna vardı. Bu durum yerel bir evrimden ziyade kuzey kaynaklı bir kökene işaret ediyor. Bu keşif, bölgedeki yazı sistemlerinin gelişimine dair önceki varsayımlara meydan okuyor ve Arap Yarımadası genelinde karmaşık kültürel etkileşim kalıplarını gösteriyor.leidenuniv.academia

Zofar yazısının kuzey bağlantıları, Aramice etkisinin Arabistan yazı sistemleri üzerindeki tarihsel önemini vurguluyor. MÖ 12. yüzyılda varlığı ilk kez kanıtlanan bir Kuzeybatı Sami dili olan Aramice, Orta Doğu genelinde baskın bir yönetim dili haline geldi ve çok sayıda yazı sistemini etkiledi. İslam öncesi belgelerde Aramice ve Arapça arasındaki etkileşim, Arabistan'da Hristiyanlığın yayılmasından yüzyıllar öncesine uzanan bir temasla yaygın bir çift dilliliğe işaret ediyor. Bu dilsel etkileşim, Arapçanın erken yerleşik biçimlerinin karakteristik özelliklerini açıklamaya yardımcı olurken, aksine Arapça ile temas da Batı Aramice lehçelerinin ayırt edici özelliklerini açıklayabilir.roger-pearse+2

Ali Mahāsh al-Shahri'nin Belgeleme Çalışmaları

Zofar yazısının belgelenmesi, 1990'ların başında Ummanlı epigraf Ali Mahāsh al-Shahri'nin İngiliz epigraf Geraldine King ile iş birliği yaparak Zofar mağaralarında bulunan boyalı yazıtları sistematik olarak kaydetmesiyle önemli bir dönüm noktasına ulaştı. Titiz çalışmaları, Zofar yazısının Yazı 1 ve Yazı 2 olarak sınıflandırdıkları iki farklı alt türden oluştuğunu ortaya koydu. Al-Jallad'ın son başarısı, özellikle bu varyantlardan daha yaygın olan Yazı 1'i çözmektedir.science

Şu anda 70'li yaşlarında olan Al-Shahri, hayatının büyük bölümünü Zofar'ın dil mirasını korumaya ve anlamaya adadı. Umman mirasına ve kültürüne katkılarından dolayı Birinci Derece Umman Liyakat Nişanı ile ödüllendirilen Al-Shahri, Modern Güney Arabistan dil ailesine ait olan ve nesli tehlike altında bulunan Şehri dilini (Cibbali/Śḥərɛ̄́t olarak da bilinir) belgelemeye devam ediyor. 2000 yılında yayımladığı "Âd Dili / لغة عاد" adlı eseri, bölgenin 210 atasözünü, yer adlarını, geleneksel bilgilerini ve kültürel uygulamalarını içeren değerli bir iki dilli kaynak sunuyor. Bu çabalara rağmen al-Shahri, bu antik dil geleneklerine sahip yaşlıların hayatını kaybetmesiyle telafi edilemez kültürel bilgilerin de yok olma riskiyle karşı karşıya kaldığını ve zamanın daraldığını belirtiyor.zenodo+1

Antik Yazılar Alanındaki Son Gelişmeler

Modern teknoloji, antik yazıların çözülmesi alanında devrim yaratıyor ve yapay zeka tarihsel gizemleri aydınlatmak için güçlü bir araç olarak öne çıkıyor. Yapay zeka uygulamaları artık antik metinlerin dijitalleştirilmesi için optik karakter tanıma, dil bilgisi yapılarını analiz etmek için doğal dil işleme ve henüz çözülememiş yazılarda örüntü tanıma için makine öğrenimi algoritmalarını içeriyor. Bu teknolojik devrim, metin çözme hızında ve doğruluğunda bir zihniyet değişimi yaratarak araştırmacıların daha önce insan analizi için çok kapsamlı olduğu düşünülen devasa metin arşivlerini işlemesine yardımcı oluyor.repository.fit+1

İndus Vadisi yazısı, bu antik kodu çözmeye yönelik son yaklaşımların farklı yollar izlemesiyle çözülememiş en ilgi çekici yazı sistemlerinden biri olmayı sürdürüyor. Araştırmacılar, münferit İndus sembollerini %95 doğrulukla tanımlayabilen ASR-net (Antik Yazı Tanıma) gibi özel derin öğrenme sistemleri geliştirdi. Bu sırada Tamil Nadu hükümeti yazıyı başarıyla çözen kişiye 1 milyon dolar ödül vadederken, rakip teoriler yazının Proto-Brahmi alfabesinden gerçek bir yazıdan ziyade sembolik bir sisteme kadar her şeyi temsil edebileceğini öne sürüyor. Bu gelişmeler, MIT'nin kayıp dilleri bilinenlerle eşleştiren algoritmasıyla birlikte, geleneksel bilimsel çalışmalar ile bilgisayarlı yöntemlerin kesişiminin insanlığın en dirençli dilbilimsel bilmecelerinin sırlarını nihayet nasıl çözebileceğini gösteriyor.thefridaytimes+3