AB’den Dijital Adalet Yasası: Manipülatif arayüzlere yasak geliyor

Avrupa Komisyonu, 11 Kasım Çarşamba günü, manipülatif "karanlık modelleri" (dark patterns) yasaklayacak, tüketicilere bağımlılık yapıcı özellikler için bir kapatma düğmesi sunacak ve influencer pazarlamasına yönelik kuralları sıkılaştıracak Dijital Adalet Yasası'nı (DFA) sundu. Tüketici Haklarından Sorumlu Komisyon Üyesi Michael McGrath, paketi ve sınır ötesi yaptırımlardaki reformu "AB tüketici koruma kurallarında 20 yıldan uzun süredir yapılan en önemli reform" olarak tanımladı ve haksız uygulamaların tüketicilere yıllık 10.3 milyar avroya mal olduğunu belirtti.ec.europa.eu

Teklif, 2005 tarihli Haksız Ticari Uygulamalar Direktifi'ni yürürlükten kaldıracak ve 27 üye devletin tamamında doğrudan geçerli olacak bir yönetmelikle değiştirecek. Tasarı, yasalaşmadan önce Avrupa Parlamentosu ve AB hükümetlerinin onayına sunulacak.euronews.com+1

Teklif neleri kapsıyor

"Sadece 5 ürün kaldı" gibi sahte kıtlık iddiaları yasaklanacak ve aboneliklerin iptali kolaylaştırılacak. Tüketiciler, ücretsiz deneme süresi ücretli bir plana dönüşmeden önce hatırlatma alacak ve müşteri hizmetlerinde bir insanla görüşme hakkına sahip olacak. Influencerlar, ücretli paylaşımlarını "reklam" veya "ticari iş birliği" gibi ifadelerle etiketlemek zorunda kalacak. Ganimet kutuları ve kazanmak için öde (pay-to-win) mekanizmaları reşit olmayanlar için yasaklanacak ve hassas kişisel verileri kullanan hedefli reklamlar yasak kapsamına alınacak. Video oyunu endüstrisi, kuralların ücretsiz oynanabilen iş modelinin temelini hedef aldığını savunarak sert tepki gösterdi.techpolicy.press+2

DFA ile birlikte, revize edilen Tüketiciyi Koruma İşbirliği Yönetmeliği, Komisyon'a büyük sınır ötesi vakaları doğrudan soruşturma ve yaptırım uygulama yetkisi verecek. Para cezaları, bir tacirin yıllık küresel cirosunun %6'sına kadar çıkabilecek.ec.europa.eu

Eleştirmenler boşluklar görüyor

Tech Policy Press için analiz kaleme alan hukukçular Anne-Lise Sibony, Fabrizio Esposito, Cristiana Santos ve Cecilia Isola, Komisyon'un yeni doğrudan yaptırım rolünü teklifin belki de en önemli yeniliği olarak nitelendirdi. Ancak, "cezalar ve tüketici tazminatının bir zayıflık olarak kaldığını", çünkü üye devletlerin DFA kapsamında cezaları kendilerinin belirleyeceğini savundular. Ayrıca başlığın bir "yanıltıcı adlandırma" olduğunu belirterek, yönetmeliğin çevrimdışı ticari uygulamaları da kapsayacağını, bu nedenle daha doğru bir ismin "Haksız Ticari Uygulamalar Yönetmeliği" olması gerektiğini ifade ettiler.techpolicy.press

Aynı yazarlar, bağımlılık yapıcı tasarımlara yönelik yaklaşımın yetersiz olduğunu belirtti. Teklif, yetişkinler için otomatik oynatma ve seriler (streaks) gibi özellikleri yasaklamıyor. Sadece kullanıcıların bunları kapatmasına olanak tanıyan araçlar zorunlu tutuluyor, bu da tüketicileri kendi sömürüleriyle mücadele etmek zorunda bırakıyor. Dijital haklar uzmanları, taslak sızdırıldığında benzer endişeleri dile getirmiş ve kişiselleştirilmiş reklamların ve fiyatlandırmanın yalnızca savunmasız tüketicilere zarar verme olasılığı olduğunda yasaklanacağına dikkat çekmişti.euobserver.com+1

Hassas bir siyasi dönem

Teklif, Brüksel'in bürokrasiyi azaltma sözü verdiği bir dönemde geldi ve Financial Times bunu, bu taahhüde rağmen getirilen yeni Büyük Teknoloji kuralları olarak çerçeveledi. McGrath, reformu kurallara uyan işletmelere destek olarak sundu: "İş yapmayı zorlaştırmıyoruz. Haksız iş yapmayı zorlaştırıyoruz".ft.com+1