კვლევა აფრთხილებს: ჰიმალაი მყინვარების დნობის გამო კრიტიკულ ზღვარს უახლოვდება

ჰიმალაი კრიტიკულ ზღვარს უახლოვდება, რადგან მყინვარები ათი წლის წინანდელთან შედარებით უფრო სწრაფად დნება. ეს საფრთხეს უქმნის ასობით მილიონი ადამიანის წყალმომარაგებას, რადგან რეგიონი საუკუნის შუა პერიოდისთვის „წყლის პიკს“ უახლოვდება, ნათქვამია კვლევითი ორგანიზაციების კონსორციუმის მიერ ამ თვეში გამოქვეყნებულ ანგარიშში.japantimes+1

ანგარიშმა, რომელიც Systemiq-მა, ჰიმალაის ინტეგრირებული განვითარების საერთაშორისო ცენტრთან (ICIMOD), მთის ინტეგრირებულ ინიციატივასთან და ინდოეთის G.B. Pant-ის სახელობის ჰიმალაის გარემოს დაცვის ეროვნულ ინსტიტუტთან ერთად მოამზადა, აჩვენა, რომ ჰინდუქუშ-ჰიმალაის რეგიონში არსებული დაახლოებით 40,000 მყინვარიდან ამჟამად მხოლოდ 21-ს აკვირდებიან ადგილზე. ინდოეთში თითქმის 200 მყინვარული ტბა მაღალი რისკის ზონად არის მიჩნეული, მათგან 56 კი „ძალიან მაღალი რისკის“ კატეგორიაშია, რაც მილიონობით ადამიანს საფრთხის ქვეშ აყენებს.reuters+1

ეს დასკვნები მას შემდეგ გამოქვეყნდა, რაც სამი კვირის წინ ერთ-ერთი ასეთი რისკი კატასტროფულად განხორციელდა.

წინასწარმეტყველური კატასტროფა

26 აგვისტოს, ლანგტანგ ჰიმალის ჩრდილოეთ კალთაზე, დაახლოებით 5,200 მეტრის სიმაღლეზე, მყინვარის ქვეშ არსებული კლდოვანი ფერდობი ჩამოიშალა, რამაც დაახლოებით 142 მილიონი კუბური მეტრი ყინული და ქვა ხეობებში ჩაიტანა. ნაშალმა მასამ მდინარე ბჰოტე კოში გაანადგურა, რამაც ნეპალსა და ჩინეთის ტიბეტის რეგიონში გზები, ხიდები და მთლიანი სოფლები წალეკა. 12 სექტემბრის მონაცემებით, მხოლოდ ნეპალში დაღუპულთა რაოდენობამ 1,386-ს მიაღწია, 5,130-ზე მეტი ადამიანი კი უგზო-უკვლოდ დაიკარგა, ტიბეტში კი დამატებით 43 გარდაცვლილი დაფიქსირდა.india.mongabay+2

Landsat-ის 30-წლიან მონაცემებზე დაფუძნებულმა 2026 წლის ყოვლისმომცველმა შეფასებამ აჩვენა, რომ 1990 წლიდან ჰინდუქუშ-ჰიმალაის რეგიონმა მყინვარების ფართობის 12% დაკარგა, ხოლო ბოლო ათწლეულში დნობის ტემპი 50%-ით მაღალი იყო, ვიდრე 1990-იან წლებში. რეგიონი გლობალურ საშუალო მაჩვენებელზე ორჯერ უფრო სწრაფად თბება, რაც ათწლეულში 0,3°C-ს შეადგენს.india.mongabay

„2000-იან წლებში ჩვენ ველოდით მყინვარული წარმოშობის წყალდიდობას ჰინდუქუშ-ჰიმალაის რეგიონში დაახლოებით ყოველ 5-10 წელიწადში ერთხელ. მხოლოდ 2025 წელს რეგიონს სამი ასეთი მოვლენა დაატყდა თავს, ახლა კი ეს მოხდა 2026 წელს“, – განაცხადა ICIMOD-ის დისტანციური ზონდირების სპეციალისტმა სრავან შრესტამ.india.mongabay

კლიმატური ფონდი ზეწოლის ქვეშ

26 აგვისტოს კატასტროფით ნეპალისთვის მიყენებული პირდაპირი ზიანი 2,6 მილიარდ დოლარად არის შეფასებული, ხოლო აღდგენითი სამუშაოების ღირებულება 4-5 მილიარდ დოლარს ან მეტს შეადგენს. ქვეყანა, რომელიც გლობალური სათბურის აირების ემისიების დაახლოებით 0,027%-ს გამოყოფს, დახმარებისთვის „დანაკარგებისა და ზიანის“ ფონდს (FRLD) მიმართავს.india.mongabay

ნეპალი მიმდინარე წლის დასაწყისში წარდგენილი წინადადებების საფუძველზე FRLD-დან 20 მილიონი დოლარის მიღებას ელოდება, თუმცა ფონდი შესაძლებლობების კრიზისს განიცდის. ივლისის მდგომარეობით, 119 ქვეყანამ წარადგინა 176 დაფინანსების მოთხოვნა, ჯამში დაახლოებით 2,8 მილიარდი დოლარის ოდენობით, მაშინ როცა ფონდში მხოლოდ 350 მილიონი დოლარია. საბჭომ გადაწყვეტილებების მიღება დეკემბერში, მანილაში დაგეგმილ მომდევნო შეხვედრამდე გადადო.kathmandupost+2

„ამჟამად ხელმისაწვდომი რესურსები რეალური დანაკარგებისა და ზიანის საჭიროებებთან შედარებით უმნიშვნელოა“, – განაცხადა Germanwatch-ის უფროსმა მრჩეველმა ვერა კუნცელმა.india.mongabay

მონიტორინგის ხარვეზები

აგვისტოს კატასტროფამ ასევე გამოავლინა კრიტიკული ხარვეზები ადრეული გაფრთხილების ინფრასტრუქტურაში. წყალდიდობა არ დაწყებულა იმ 47 მყინვარული ტბიდან, რომლებსაც ნეპალი აკვირდება, არამედ კლდოვანი ფერდობიდან, რომელსაც რეგიონული ინვენტარიზაცია არ აკონტროლებს. მდინარე ბჰოტე კოშის ავტომატური საზომი ხელსაწყოები გაფრთხილების გაცემამდე წალეკა და წყალდიდობამ ნეპალის საზღვრის გადაკვეთიდან დაახლოებით ათ წუთში მიაღწია დასახლებულ პუნქტებს.india.mongabay

რადგან რეგიონი „წყლის პიკს“ უახლოვდება – მომენტს, როდესაც მყინვარული წყლით კვებადი მდინარეების დინება მატებას წყვეტს და კლებას იწყებს – შედეგები კატასტროფის რისკს ბევრად სცდება. ჰიმალაი ინდოეთის მშპ-ს 20%-ზე მეტს უზრუნველყოფს და რვა ქვეყნის ასობით მილიონი ადამიანის წყალმომარაგებას ეყრდნობა.japantimes+1