«Հաբլ»-ը պարզել է. Ծիր Կաթինը 11,8 միլիարդ տարի առաջ կլանել է գաճաճ գալակտիկա

ՆԱՍԱ-ի «Հաբլ» տիեզերական աստղադիտակը վերջնական ապացույցներ է գտել այն մասին, որ երիտասարդ Ծիր Կաթինը մոտ 11,8 միլիարդ տարի առաջ կլանել է գաճաճ գալակտիկա: Սա մեր գալակտիկայի ձևավորման հայտնի ժամանակագրությունը հետ է մղում 1,8 միլիարդ տարով: Երկուշաբթի օրը Nature Astronomy ամսագրում հրապարակված արդյունքները բացահայտում են Ծիր Կաթինի պատմության ամենավաղ խոշոր իրադարձություններից մեկը:moneycontrol+1

Կլանված գալակտիկան, որը ստացել է Low-energy-Kraken-Heracles (LKH) անվանումը, պարունակում էր մոտ 500 միլիոն Արեգակի զանգվածով աստղեր և միախառնվել է Ծիր Կաթինին Մեծ պայթյունից ընդամենը 2 միլիարդ տարի անց, երբ մեր գալակտիկան շատ ավելի փոքր էր, քան այսօր:skyatnightmagazine+1

Հնագույն աստղակույտերը բացահայտում են թաքնված անցյալը

Բոլոնիայի Աստղաֆիզիկայի և տիեզերական գիտությունների աստղադիտարանից Դավիդե Մասարիի գլխավորած թիմն օգտագործել է «Հաբլ»-ը՝ Ծիր Կաթինի ներքին 20,000 լուսատարվա տարածքում գտնվող 39 գնդաձև աստղակույտեր ուսումնասիրելու համար: Չափելով յուրաքանչյուր աստղակույտի ճշգրիտ տարիքն ու մետաղականությունը (դրա քիմիական «մատնահետքը»)՝ հետազոտողները առանձնացրել են երեք տարբեր խմբեր. երիտասարդ Ծիր Կաթինում ծնված աստղակույտեր, 10 միլիարդ տարի առաջ Gaia-Sausage-Enceladus միաձուլման ժամանակ կլանված աստղակույտեր և նախկինում չանաչված երրորդ խումբ:science.anu+1

Այս երրորդ խումբն ավելի հին է, քան Gaia-Sausage-Enceladus-ից առաջացածները, բայց ավելի երիտասարդ, քան Ծիր Կաթինի բնիկ աստղակույտերը, ինչը ցույց է տալիս, որ դրանք առաջացել են առանձին, ավելի վաղ տեղի ունեցած միաձուլման հետևանքով:skyatnightmagazine

«Մեր տունը Ծիր Կաթին գալակտիկան է, բայց մենք չգիտենք, թե ինչպես է կառուցվել մեր տունը», — ասել է Մասարին: «Այս աշխատանքում մենք բացահայտում ենք, թե որտեղից է եկել աղյուսների առաջին զգալի խմբաքանակը՝ գաճաճ գալակտիկայից, որը մենք անվանում ենք LKH»:it-online+1

Ծիր Կաթինի ամենավաղ պատմության վերագրումը

Այս հայտնագործությունը կասկածի տակ է դնում նախկին ենթադրությունները, թե Ծիր Կաթինի ամենավաղ էվոլյուցիան պայմանավորված է եղել բացառապես ներքին աստղագոյացմամբ: Քանի որ LKH-ն այն ժամանակ կազմում էր երիտասարդ գալակտիկայի ընդհանուր զանգվածի զգալի մասը, այլ գալակտիկաներում ծնված աստղերը նույնպես պետք է հաշվի առնվեն Ծիր Կաթինի ծագումը վերականգնելիս, ասել է Մասարին:moneycontrol+1

Հետազոտությունը հիմնված է գալակտիկական հնագիտության ոլորտում տասնամյակների աշխատանքի վրա. այս մոտեցումը ճանաչում ստացավ այս տարի, երբ 2026 թվականի Աստղաֆիզիկայի Կավլիի մրցանակը շնորհվեց Վասիլի Բելոկուրովին, Ամինա Հելմիին և Ռոդրիգո Իբատային՝ Ծիր Կաթինի միաձուլման պատմության վերաբերյալ ռահվիրայական հետազոտությունների համար:science.anu

Ինչ է սպասվում հետո

Թիմը ծրագրում է շարունակել գնդաձև աստղակույտերի ուսումնասիրությունը՝ այլ հնագույն միաձուլումներ նկարագրելու համար: «Հաբլ»-ն այժմ դիտարկում է նախկինում չուսումնասիրված աստղակույտեր, որոնք կարող են բացահայտել լրացուցիչ իրադարձություններ գալակտիկայի հեռավոր անցյալից: «Սա կօգնի մեզ բնութագրել միաձուլման իրադարձությունները, որոնք տեղի են ունեցել Ծիր Կաթին գալակտիկայի պատմության վաղ անցյալում», — ասել է համահեղինակ Ֆերնանդո Ագուադո-Ախելետը Իսպանիայի Վիգոյի համալսարանից և Լա Լագունայի համալսարանից:it-online+1