Kagan ve Soai ayna molekülleri ile Nobel Kimya Ödülü kazandı

Fransız Henri B. Kagan ve Japon Kenso Soai, 7 Ekim Çarşamba günü "asimetrik organik sentezde doğrusal olmayan etkiler ve otokataliz keşfi" nedeniyle 2026 Nobel Kimya Ödülü'nü kazandı. İsveç Kraliyet Bilimler Akademisi tarafından Stockholm'de yapılan açıklamada, çalışmalarının yaşamın neden temel moleküllerin iki ayna görüntüsü formundan sadece birine dayandığını açıklamaya yardımcı olduğu belirtildi. Akademi, keşiflerin "ilaç üretimi için reaksiyonlar tasarlayan kimyagerler için belirleyici olduğunu" ifade etti.reuters+1

Nobel Kimya Komitesi başkanı Heiner Linke, basın açıklamasında "Henri Kagan ve Kenso Soai, bir asırdan fazla süredir devam eden kimyasal bir gizemi çözdüler: homokiralite kendiliğinden nasıl ortaya çıkabilir?" dedi. "Geliştirdikleri kimyasal reaksiyonlar muhteşem."npr+1

Ayna molekül bulmacasını çözmek

Birçok molekül, birbirinin ayna görüntüsü olan ancak bir eldiven çifti gibi üst üste konulamayan iki versiyona sahiptir. Bu moleküllere, Yunanca el kelimesinden türetilen kiral moleküller denir. Canlı organizmalar proteinleri sadece amino asitlerin bir formundan inşa ederler. İki form çok farklı davranabilir. Associated Press'in bildirdiğine göre, karvonun bir versiyonu nane gibi kokarken diğeri kimyon gibi kokar.aa+2

Akademiye göre, Kagan 1986'da kilit bir atılım yaptı. Reaksiyonları, bilim insanlarının mümkün olduğunu düşündüğünden daha fazla ayna görüntüsü formu üretecek şekilde yönlendirmenin bir yolunu buldu. 1995 yılında Soai, prensipte sadece bir form üretebilecek bir reaksiyon tasarladı ve 2003 yılında böyle bir reaksiyonu gösterdi. Şimdi Soai reaksiyonu olarak adlandırılan geliştirdiği reaksiyon, kendi katalizörü gibi davranıyor ve bir varyantı diğerine göre güçlendiriyor.statnews+2

STAT'a göre Nobel komitesi üyesi Peter Somfai, "Bu muhtemelen organik kimyadaki en havalı deney" dedi. STAT, kliniklerde kullanılan ilaçların yarısından fazlasının kiral olduğunu belirtti.statnews

Ödül sahiplerinin tepkisi

Soai, duyuruya Hiroşima'dan telefonla katıldı. "Elbette bu hayatımın en heyecan verici günlerinden biri. Ödülü profesör Kagan ile paylaşmaktan çok memnunum" dedi. Associated Press tarafından yayınlanan bir düzeltmeye göre Kagan 95 yaşında. Kagan, Orsay'daki Université Paris-Saclay ile bağlantılıyken, Soai Tokyo Bilim Üniversitesi ile bağlantılı.npr+3

Nobel haftası devam ediyor

İki ödül sahibi, yaklaşık 1.2 milyon dolar değerindeki 12 milyon İsveç kronu tutarındaki ödülü paylaşacak. Kimya, bu yıl verilen üçüncü Nobel ödülü oldu. Tıp ödülü optogenetik çalışmalarıyla Karl Deisseroth, Peter Hegemann ve Georg Nagel'e, fizik ödülü ise yüksek enerjili nötrinolar üzerindeki çalışmalarıyla Francis Halzen'e verildi. Edebiyat ödülü Perşembe, barış ödülü Cuma ve ekonomi ödülü 12 Ekim Pazartesi günü açıklanacak. Madalyalar, Alfred Nobel'in ölüm yıl dönümü olan 10 Aralık'ta Stockholm'de takdim edilecek.lemonde+1