Kagan og Soai hljóta Nóbelsverðlaunin í efnafræði fyrir spegilsameindir

Frakkinn Henri B. Kagan og Japaninn Kenso Soai hlutu Nóbelsverðlaunin í efnafræði árið 2026 á miðvikudaginn, 7. október, „fyrir uppgötvun á ólínulegum áhrifum og sjálfhvötun í ósamhverfri lífrænni myndun,“ að því er Konunglega sænska vísindaakademían tilkynnti í Stokkhólmi. Verk þeirra hjálpa til við að útskýra hvernig lífið fór að reiða sig á aðeins eina af tveimur spegilmyndum lykilsameinda. Akademían sagði uppgötvanirnar hafa verið „úrslitaþýðingu fyrir efnafræðinga sem hanna efnahvörf til lyfjaframleiðslu“.reuters+1

„Henri Kagan og Kenso Soai hafa fundið lausn á efnafræðilegri gátu sem er yfir aldargömul: hvernig einsleitni spegilmynda getur orðið til af sjálfu sér,“ sagði Heiner Linke, formaður Nóbelsnefndarinnar í efnafræði, í fréttatilkynningu. „Efnahvörfin sem þeir hafa þróað eru stórkostleg.“npr+1

Lausn á gátunni um spegilsameindir

Margar sameindir koma í tveimur útgáfum sem eru spegilmyndir hver af annarri en ekki er hægt að leggja hver ofan á aðra, líkt og par af höndum. Slíkar sameindir eru kallaðar kíralskar, dregið af gríska orðinu fyrir hönd. Lífverur byggja prótein úr aðeins einni gerð amínósýra. Útgáfurnar tvær geta hagað sér mjög ólíkt. Önnur útgáfa af karvóni lyktar eins og mynta, á meðan hin lyktar eins og kúmen, að því er Associated Press greindi frá.aa+2

Samkvæmt akademíunni gerði Kagan mikilvæga byltingu árið 1986. Hann fann leið til að stýra efnahvörfum þannig að þau framleiddu meira magn af annarri spegilmyndinni en vísindamenn höfðu talið mögulegt. Árið 1995 hannaði Soai efnahvarf sem gæti, í grundvallaratriðum, framleitt aðeins eina mynd, og hann sýndi fram á slíkt efnahvarf árið 2003. Efnahvarfið sem hann þróaði, sem nú er kallað Soai-hvarfið, virkar sem sinn eigin hvati og magnar upp eina útgáfu fram yfir hina.statnews+2

„Þetta er líklega flottasta tilraun í lífrænni efnafræði,“ sagði Peter Somfai, meðlimur Nóbelsnefndarinnar, samkvæmt STAT. STAT benti á að meira en helmingur lyfja sem notuð eru á heilsugæslustöðvum séu kíralsk.statnews

Viðbrögð verðlaunahafa

Soai tók þátt í tilkynningunni í gegnum síma frá Hiroshima. „Auðvitað er þetta einn spennandi dagur lífs míns. Ég er mjög ánægður með að deila verðlaununum með Kagan prófessor,“ sagði hann. Kagan er 95 ára, samkvæmt leiðréttingu frá Associated Press. Hann er tengdur Université Paris-Saclay í Orsay, og Soai er tengdur Tækniháskólanum í Tókýó.npr+3

Nóbelsvikan heldur áfram

Verðlaunahafarnir tveir munu skipta með sér 12 milljónum sænskra króna, um 1,2 milljónum Bandaríkjadala. Efnafræðin var þriðja Nóbelsverðlaunaflokkurinn sem veittur var í ár. Læknisfræðiverðlaunin fóru til Karls Deisseroth, Peters Hegemann og Georgs Nagel fyrir ljósvirkjun, og Francis Halzen hlaut eðlisfræðiverðlaunin fyrir vinnu sína við háorku-neutrínur. Bókmenntaverðlaunin verða tilkynnt á fimmtudag, friðarverðlaunin á föstudag og hagfræðiverðlaunin á mánudag, 12. október. Verðlaunapeningarnir verða afhentir í Stokkhólmi þann 10. desember, á dánardegi Alfreðs Nóbels.lemonde+1