Νόμπελ Χημείας στους Kagan και Soai για τα μόρια καθρέπτες

Ο Γάλλος Henri B. Kagan και ο Ιάπωνας Kenso Soai κέρδισαν το βραβείο Νόμπελ Χημείας 2026 την Τετάρτη 7 Οκτωβρίου, «για την ανακάλυψη μη γραμμικών επιδράσεων και αυτοκατάλυσης στην ασύμμετρη οργανική σύνθεση», ανακοίνωσε η Βασιλική Σουηδική Ακαδημία Επιστημών στη Στοκχόλμη. Το έργο τους βοηθά να εξηγηθεί πώς η ζωή κατέληξε να βασίζεται μόνο στη μία από τις δύο μορφές μορίων καθρεπτών. Η Ακαδημία ανέφερε ότι οι ανακαλύψεις «υπήρξαν καθοριστικές για τους χημικούς που σχεδιάζουν αντιδράσεις για την παρασκευή φαρμάκων».reuters+1

«Ο Henri Kagan και ο Kenso Soai έδωσαν λύση σε ένα χημικό μυστήριο άνω του ενός αιώνα: πώς μπορεί να προκύψει αυθόρμητα η ομοχειρομορφία», δήλωσε σε δελτίο τύπου ο Heiner Linke, πρόεδρος της Επιτροπής Νόμπελ Χημείας. «Οι χημικές αντιδράσεις που ανέπτυξαν είναι θεαματικές».npr+1

Επιλύοντας το παζλ των μορίων καθρεπτών

Πολλά μόρια εμφανίζονται σε δύο εκδοχές που είναι είδωλα το ένα του άλλου, αλλά δεν μπορούν να επικαλυφθούν, όπως ένα ζευγάρι χέρια. Τέτοια μόρια ονομάζονται χειρόμορφα, από την ελληνική λέξη για το χέρι. Οι ζωντανοί οργανισμοί χτίζουν πρωτεΐνες μόνο από μία μορφή αμινοξέων. Οι δύο μορφές μπορούν να συμπεριφέρονται πολύ διαφορετικά. Μία εκδοχή της καρβόνης μυρίζει σαν μέντα, ενώ η άλλη σαν κύμινο, ανέφερε το Associated Press.aa+2

Σύμφωνα με την Ακαδημία, ο Kagan πέτυχε την καθοριστική ανακάλυψη το 1986. Βρήκε έναν τρόπο να κατευθύνει τις αντιδράσεις ώστε να παράγουν μεγαλύτερη περίσσεια της μίας μορφής καθρέπτη από ό,τι πίστευαν οι επιστήμονες ότι ήταν δυνατόν. Το 1995, ο Soai σχεδίασε μια αντίδραση που θα μπορούσε, κατ' αρχήν, να παράγει μόνο μία μορφή, και απέδειξε μια τέτοια αντίδραση το 2003. Η αντίδραση που ανέπτυξε, γνωστή πλέον ως αντίδραση Soai, δρα ως δικός της καταλύτης και ενισχύει τη μία παραλλαγή έναντι της άλλης.statnews+2

«Αυτό είναι πιθανότατα το πιο εντυπωσιακό πείραμα στην οργανική χημεία», δήλωσε ο Peter Somfai, μέλος της επιτροπής Νόμπελ, σύμφωνα με το STAT. Το STAT σημείωσε ότι περισσότερα από τα μισά φάρμακα που χρησιμοποιούνται στις κλινικές είναι χειρόμορφα.statnews

Η αντίδραση των βραβευθέντων

Ο Soai συμμετείχε στην ανακοίνωση τηλεφωνικά από τη Χιροσίμα. «Φυσικά, αυτή είναι μια από τις πιο συναρπαστικές ημέρες της ζωής μου. Είμαι πολύ χαρούμενος που μοιράζομαι το βραβείο με τον καθηγητή Kagan», είπε. Ο Kagan είναι 95 ετών, σύμφωνα με διόρθωση που εξέδωσε το Associated Press. Είναι συνδεδεμένος με το Université Paris-Saclay στο Orsay, ενώ ο Soai με το Πανεπιστήμιο Επιστημών του Τόκιο.npr+3

Η εβδομάδα Νόμπελ συνεχίζεται

Οι δύο βραβευθέντες θα μοιραστούν το έπαθλο των 12 εκατομμυρίων σουηδικών κορωνών, περίπου 1,2 εκατομμύρια δολάρια. Η Χημεία ήταν το τρίτο Νόμπελ που απονεμήθηκε φέτος. Το βραβείο Ιατρικής πήγε στους Karl Deisseroth, Peter Hegemann και Georg Nagel για την οπτογενετική, ενώ ο Francis Halzen κέρδισε το βραβείο Φυσικής για το έργο του στα νετρίνα υψηλής ενέργειας. Το βραβείο Λογοτεχνίας θα ανακοινωθεί την Πέμπτη, το βραβείο Ειρήνης την Παρασκευή και το βραβείο Οικονομικών τη Δευτέρα 12 Οκτωβρίου. Τα μετάλλια θα απονεμηθούν στη Στοκχόλμη στις 10 Δεκεμβρίου, την επέτειο του θανάτου του Alfred Nobel.lemonde+1