ვებ-ტელესკოპმა პირველად დააფიქსირა, როგორ გარდაიქმნება ყინულოვანი სხეული კომეტად

ასტრონომებმა პირველად დააფიქსირეს მზის სისტემის გარე ნაწილში არსებული ყინულოვანი სხეულის აქტიურ კომეტად გარდაქმნის პროცესი, რაც მცირე სხეულების ევოლუციის აქამდე თეორიულად ცნობილ, მაგრამ არასდროს ნანახ ეტაპს წარმოადგენს. ცენტრალური ფლორიდის უნივერსიტეტის პლანეტოლოგ ჩარლზ შამბოს ხელმძღვანელობით, მკვლევართა ჯგუფმა ჯეიმს ვების კოსმოსური ტელესკოპისა და Gemini North-ის ტელესკოპის გამოყენებით დააფიქსირა, თუ როგორ უვითარდება კენტავრ 450P/LONEOS-ს კომა, ანუ გაზისა და მტვრის ღრუბელი, 2024 წლის აგვისტოში მზესთან მაქსიმალური მიახლოებისას.space+1

სატურნთან შეხვედრამ პროცესი დააჩქარა

450P-ის ტრანსფორმაციის ისტორია სამ ათეულ წელზე მეტს ითვლის. 1992 წელს ობიექტი სატურნიდან 2.9 მილიონი მილის მანძილზე გაიარა, რის შედეგადაც პლანეტის გრავიტაციამ მისი ორბიტა შეამოკლა და მზესთან ყველაზე ახლო წერტილი იუპიტერის ორბიტის მიღმა, 5.4 ასტრონომიულ ერთეულზე გადაიტანა. ამ ორბიტალურმა ცვლილებამ 450P მზის სითბოს უფრო მეტად დაუქვემდებარა, ვიდრე მანამდე. 2004 წელს აღმოჩენილი ობიექტი მზის გარშემო 22 წელიწადში ერთხელ ბრუნდება, რაც ზუსტად იუპიტერის ოჯახის კომეტად კლასიფიკაციის ზღვარზეა.starlust+1

Gemini North-ის დაკვირვებებმა 2022 წელს 450P-ის გარშემო კომა ვერ დააფიქსირა, თუმცა აქტივობა გამოჩნდა, როდესაც ობიექტი მზეს 7.83-დან 7.24 ასტრონომიულ ერთეულამდე მიუახლოვდა. შამბოს თქმით, ფენების გაცხელებისას აქროლადი ყინულები ან ჩაკეტილი გაზები თავისუფლდება, რაც ზედაპირიდან მტვერს იტაცებს და კომას წარმოქმნის.space+1

აქტივობის მთავარი მიზეზი ნახშირორჟანგია და არა წყალი

JWST-ის მიერ 450P-ის კომის ანალიზმა მოულოდნელი შედეგი აჩვენა: კენტავრის აქტივობას ნახშირორჟანგი იწვევს და არა წყლის ორთქლი. 450P-ის მანძილზე ბირთვი ზედმეტად ცივია წყლის ყინულის სუბლიმაციისთვის, ამიტომ ნახშირორჟანგი მთავარი მამოძრავებელი ძალაა. ტელესკოპმა კომაში კრისტალური წყლის ყინულის ნაწილაკების კვალიც აღმოაჩინა, რაც იმაზე მიუთითებს, რომ ობიექტის უძველესი ამორფული ყინული, რომელიც შესაძლოა 4.5 მილიარდი წლის წინ მზის სისტემის წარმოქმნის დროიდან უცვლელი იყო, პირველად განიცდის თერმულ ცვლილებას.newsbytesapp+2

ამორფული ყინულის კრისტალურში გარდაქმნა ათავისუფლებს ჩაკეტილ გაზებს, რომლებიც ზედაპირიდან მტვერსა და ყინულს იტაცებენ და კომას აშენებენ. შამბოს განმარტებით, კენტავრები მეცნიერულად მნიშვნელოვანია, რადგან ისინი გარდამავალ ობიექტებად მიიჩნევიან, რომლებიც მზის სისტემის შორეულ ნაწილში წარმოიქმნენ და ნელ-ნელა იუპიტერის ოჯახის კომეტებად ევოლუციონირებენ.space

დაკარგული რგოლი კომეტების მეცნიერებაში

ცნობილი კენტავრების მხოლოდ მცირე ნაწილს აქვს აქტივობის ნიშნები, რაც 450P-ს იშვიათ შესაძლებლობად აქცევს იმის გასაგებად, თუ როგორ ხდებიან უმოქმედო ყინულოვანი სხეულები აქტიური კომეტები. თუ 450P გიგანტური პლანეტისგან კიდევ ერთ გრავიტაციულ ბიძგს მიიღებს, შესაძლოა, მან იუპიტერის ოჯახის კომეტად გარდაქმნა დაასრულოს. 2026 წლის ივნისში Planetary Science Journal-ში გამოქვეყნებული კვლევა გვთავაზობს იმას, რასაც მკვლევარები მზის სისტემის შორეულ, მშვიდ ობიექტებსა და შიდა სისტემაში მოძრავ კომეტებს შორის დაკარგულ რგოლს უწოდებენ.starlust+1