ევროპაში გაზის ფასი იზრდება: თხევადი გაზის კრიზისის გამო აზია ისევ ნახშირს უბრუნდება

ჰორმუზის სრუტეში ნაოსნობის ხანგრძლივმა შეფერხებამ და ყატარის თხევადი ბუნებრივი გაზის (LNG) ინფრასტრუქტურის სერიოზულმა დაზიანებამ გლობალური ენერგობაზარი მიწოდების სტრუქტურულ კრიზისში შეიყვანა. ამის გამო აზიის უმსხვილესი იმპორტიორები იძულებულნი გახდნენ ნახშირსა და ნავთობს დაუბრუნდნენ, ხოლო ევროპაში გაზის ფასები ბოლო ოთხი თვის მაქსიმუმთან ახლოს ნარჩუნდება.

ჰორმუზის სრუტის კრიზისი და ყატარის პარალიზებული ექსპორტი

LNG-ის უმსხვილესმა მოვაჭრემ მსოფლიოში, Shell-მა ↗ 1.58%, 30 ივნისს გამოქვეყნებულ ყოველწლიურ ანგარიშში (LNG Outlook) აღნიშნა, რომ LNG-ით გლობალური ვაჭრობა 2026 წელს შესაძლოა არ გაიზარდოს და ამით დასრულდეს ათწლეულზე მეტი ხნის უწყვეტი ზრდა, თუ ზაფხულში ჰორმუზის სრუტეში ნაოსნობა ნორმალურ რეჟიმს არ დაუბრუნდება. კრიზისი სათავეს იღებს მარტში ირანის მიერ ყატარის რას-ლაფანის ინდუსტრიულ ქალაქზე განხორციელებული სარაკეტო დარტყმებიდან. QatarEnergy-ს განცხადებით, თავდასხმამ ქვეყნის LNG-ის საექსპორტო სიმძლავრეების 17% გაანადგურა და კომპანია აიძულა გრძელვადიან კონტრაქტებზე ხუთ წლამდე ვადით ფორსმაჟორი გამოეცხადებინა. დაზიანების გამო წლიური წარმოება დაახლოებით 12.8 მილიონი ტონით შემცირდა, ხოლო წლიურმა ზარალმა, QatarEnergy-ს გენერალური დირექტორის, საად ალ-ქააბის შეფასებით, 20 მილიარდ დოლარს მიაღწია.reuters.com+3

ვითარება კიდევ უფრო გამწვავდა საბრძოლო მოქმედებების გაგრძელებით. ივლისის დასაწყისში, მას შემდეგ რაც სრუტეში სამი ტანკერი დააზიანეს, აშშ-მა ირანზე ახალი დარტყმები განახორციელა და ნავთობის გაყიდვის ლიცენზია გააუქმა, ხოლო გაერთიანებულმა საზღვაო საინფორმაციო ცენტრმა საფრთხის დონე „კრიტიკულამდე“ გაზარდა.Reuters+1

აზია კვლავ ნახშირს უბრუნდება

მიწოდების დეფიციტი ყველაზე მძიმედ აზიელ იმპორტიორებს შეეხო. Bloomberg-ის მონაცემებით, აპრილში აზიაში LNG-ის წმინდა ნაკადები 30-დღიანი მოძრავი საშუალოს მიხედვით 6 მილიონ ტონაზე დაბლა ჩამოვიდა, რაც ყველაზე დაბალი მაჩვენებელია 2020 წლის ივნისის შემდეგ. ყატარის მიერ ფორსმაჟორის გამოცხადების შემდეგ პაკისტანში LNG-ის მიწოდება ფაქტობრივად შეწყდა: მარტში დაგეგმილი რვა ტვირთიდან ქვეყანამ მხოლოდ ორი მიიღო. ალტერნატივის ძიებაში, სამხრეთ კორეაში ნახშირის იმპორტი აპრილში წლიურად 27%-ით გაიზარდა, რამაც ბოლო სამი წლის განმავლობაში ორთვიანი იმპორტის ყველაზე მაღალი მოცულობა დააფიქსირა. Reuters-ის ცნობით, აპრილსა და მაისში იაპონიამ და სამხრეთ კორეამ ნახშირზე მომუშავე ელექტროსადგურების დატვირთვა მნიშვნელოვნად გაზარდეს.aljazeera+3

სამხრეთ კორეის მთავრობამ ოფიციალურად გაზარდა ნახშირისა და ატომური ენერგიის წილი ენერგობალანსში, რათა LNG-ზე დამოკიდებულება შეამციროს. ნახშირზე მომუშავე სადგურების გამომუშავება ანალოგიურად გაზარდეს ბანგლადეშმა, ფილიპინებმა, ტაილანდმა და ვიეტნამმაც.reuters.com+3

ფასები ევროპაში და ნავთობგადამუშავების პრობლემები

ევროპაში გაზის ეტალონური ფასი ივლისის ბოლოს თითქმის 60 ევრო/მგვტ.სთ-მდე გაიზარდა, რაც ბოლო ერთი თვის განმავლობაში 42%-იან, ხოლო გასულ წელთან შედარებით 80%-იან ზრდას წარმოადგენს. ივლისის დასაწყისსა და შუა რიცხვებში ევროკავშირის გაზის საცავები სიმძლავრის დაახლოებით 51-54%-ით იყო სავსე, რაც ჩამოუვარდება გასული წლის მაჩვენებელს (დაახლოებით 54%) და დაახლოებით 14 პროცენტული პუნქტით დაბალია ხუთწლიან საშუალო მაჩვენებელზე. ევროკომისიის გაზის საკოორდინაციო ჯგუფმა 30 ივნისს განაცხადა, რომ ზამთრამდე საცავების 80%-ით შევსება ჯერ კიდევ შესაძლებელია, თუმცა აღიარა, რომ არსებული დონე კრიზისამდელ ნორმებზე დაბალია.TRADING ECONOMICS+3

საკონსულტაციო კომპანია Rystad Energy-მ გააფრთხილა, რომ შეფერხება მხოლოდ ნედლი ნავთობის ბაზრით არ შემოიფარგლება. აპრილის ანალიზში კომპანიამ აღნიშნა, რომ ევროპულ ნავთობგადამამუშავებელ ქარხნებს დღეში დამატებით 260,000 ბარელი ნავთობის გადამუშავება სჭირდებოდათ, თუმცა ოპერატორები ამის საპირისპიროდ მოცულობებს ამცირებდნენ. ამასთან, ფიზიკურ ბაზარზე ფასთა სხვაობამ ბირჟის ფასებთან შედარებით ბარელზე 35-45 დოლარი შეადგინა. Rystad-ის მაისის ანგარიშის თანახმად, აზიაში, ახლო აღმოსავლეთსა და რუსეთში ქარხნების დატვირთვის შემცირება იყო მოსალოდნელი, ვიდრე სავაჭრო ნაკადები დაბლოკილ სრუტეს მოერგებოდა. კომპანიის 2026 წლის პროგნოზში ხაზგასმულია, რომ 2023 წლის შემდეგ გლობალური გადამუშავების სიმძლავრეების ზრდა ჩამორჩება ნავთობპროდუქტებზე მოთხოვნის ზრდას, რამაც პროდუქტების დეფიციტური ბაზრის პირობებში კრეკ-სპრედები მაღალ ნიშნულზე აიყვანა.Rystad Energy+2

ეს კრიზისი კიდევ ერთხელ უსვამს ხაზს იმას, თუ როგორ შეუძლია ერთადერთ სტრატეგიულ საზღვაო დერეფანს გლობალური ენერგონაკადების გარდაქმნა. როგორც Shell-ში აღნიშნავენ, LNG-ზე მოთხოვნის აღდგენა დამოკიდებულია იმაზე, თუ როდის და საერთოდ აღდგება თუ არა ჰორმუზის სრუტეში ნორმალური ნაოსნობა.Shell Global