ასტრონომებმა მომაკვდავი ვარსკვლავის პირველი ციმციმი დააფიქსირეს

საერთაშორისო ასტრონომთა ჯგუფმა კოსმოსში ერთ-ერთი უიშვიათესი მოვლენა დააფიქსირა: მომაკვდავი ვარსკვლავის პირველი სინათლის ციმციმი. ეს ბოლო ორი ათწლეულის განმავლობაში მსგავსი ტიპის მხოლოდ მეორე დადასტურებული შემთხვევაა. პარალელურად, სუპერმასიური შავი ხვრელის შესახებ ჩატარებულმა ახალმა კვლევამ მეცნიერებს ათობით მილიონი წლის წინანდელი გალაქტიკური შერწყმების რეკონსტრუქციის ახალი მეთოდი შესთავაზა.

ვარსკვლავის პირველი და უკანასკნელი ციმციმი

2026 წლის მარტში ჩინეთის კოსმოსურმა ტელესკოპმა Einstein Probe-მა დედამიწიდან დაახლოებით 500 მილიონი სინათლის წლის მანძილზე მდებარე გალაქტიკიდან რბილი რენტგენული სხივების მოკლე ანთება დააფიქსირა. სწრაფმა დაკვირვებებმა წყარო Ic ტიპის სუპერნოვად, SN 2026gzf-ად იდენტიფიცირა.space+2

რენტგენული ციმციმი იყო ე.წ. შოკური გარღვევა, მომენტი, როდესაც კოლაფსირებადი ვარსკვლავის აფეთქების ტალღა მის ზედაპირს აღწევს და გამოსხივების პირველ ნაკადს უშვებს. ასეთი გარღვევები მხოლოდ წამებიდან საათებამდე გრძელდება, რაც მათ დაკვირვებას უკიდურესად ართულებს. The Astrophysical Journal Letters-ში გამოქვეყნებული კვლევის თანახმად, ეს ბოლო 20 წლის განმავლობაში დაფიქსირებული რენტგენული შოკური გარღვევის მხოლოდ მეორე შემთხვევაა.popsci+3

SN 2026gzf-ის ქცევა განსაკუთრებით უჩვეულო იყო. Ic ტიპის სუპერნოვები ჩვეულებრივ ასოცირდება მძლავრ რელატივისტურ ჭავლებთან და გამა-სხივების ანთებებთან, თუმცა SN 2026gzf-ს არცერთი მათგანი არ გამოუვლენია. ეს შოკური გარღვევა იყო ყველაზე სუსტი, რაც კი ოდესმე ამ კლასის სუპერნოვასთან ყოფილა დაკავშირებული.space+1

"ერთ-ერთი შესაძლებლობა ისაა, რომ ჭავლი იყო ჩახშობილი, ან ვარსკვლავის ზედაპირის, ან ვარსკვლავის გარშემო არსებული მატერიის მიერ," განაცხადა კარნეგი მელონის უნივერსიტეტის ასტრონომმა და კვლევის თანაავტორმა ბრენდონ ო'კონორმა.popsci

NASA-ს ჩანდრას რენტგენული ობსერვატორიის, რადიოასტრონომიის ეროვნული ობსერვატორიის, კალტექის პალომარის ობსერვატორიისა და ჰობი-ებერლის ტელესკოპის გამოყენებით, მკვლევარებმა დაადასტურეს, რომ აფეთქებული ვარსკვლავი იყო ვოლფ-რაიეს ვარსკვლავი, რომლის მასაც მზის მასას დაახლოებით 20-ჯერ აღემატებოდა და რომელმაც კოლაფსამდე წყალბადი და ჰელიუმი სრულად გაფანტა.chandra.harvard+1

შავი ხვრელის ისტორიის აღდგენა

Physical Review Letters-ში გამოქვეყნებულ ცალკეულ კვლევაში, კალიფორნიის უნივერსიტეტის (სანტა-ბარბარა) კავლის თეორიული ფიზიკის ინსტიტუტისა და ტეხასის უნივერსიტეტის (ოსტინი) მკვლევარებმა აღადგინეს უძველესი შერწყმა, რომელმაც, სავარაუდოდ, შექმნა RBH-1, სუპერმასიური შავი ხვრელი, რომელიც კოსმოსში თითქმის 1000 კმ/წმ სიჩქარით მოძრაობს.phys

ჯეიმს ვების კოსმოსური ტელესკოპისა და ჰაბლის მიერ დაახლოებით სამი წლის წინ აღმოჩენილი RBH-1, როგორც ჩანს, საკუთარი გალაქტიკიდან გრავიტაციული ტალღების უკუცემის შედეგად იქნა გამოტყორცნილი, რაც დაახლოებით 70 მილიონი წლის წინ ორი სუპერმასიური შავი ხვრელის შერწყმამ გამოიწვია.phys

"ჩვენ ვაჩვენეთ, რომ შერწყმა, სავარაუდოდ, მოიცავდა ორ სუპერმასიურ შავ ხვრელს, რომელთა მასის თანაფარდობა 6:1-ზე ნაკლები იყო, ხოლო უფრო დიდი შავი ხვრელი სწრაფად ბრუნავდა," განაცხადა წამყვანმა ავტორმა ტუსიფ ისლამმა.phys

კოსმოსური კრიმინალისტიკის ახალი ერა

ორივე აღმოჩენა ხაზს უსვამს იმას, თუ როგორ აძლევს მეცნიერებს კოორდინირებული მრავალტელესკოპური დაკვირვებები და თეორიული მოდელირება საშუალებას, დააკვირდნენ და აღადგინონ მოვლენები, რომლებიც ადრე მიუწვდომელი იყო. ნენსი გრეის რომანის კოსმოსური ტელესკოპისა და მომავალი გრავიტაციული ტალღების ობსერვატორიების ამოქმედებასთან ერთად, მკვლევარები ელიან, რომ ამ კრიმინალისტიკურ მიდგომებს ექსტრემალური კოსმოსური მოვლენების მზარდ კატალოგზე გამოიყენებენ.space+1