Աստղագետները հազվագյուտ գերնոր աստղի առաջին լուսային բռնկումն են գրանցել

Աստղագետների միջազգային թիմը գրանցել է տիեզերքում ամենահազվագյուտ իրադարձություններից մեկը՝ մահացող աստղի առաջին լուսային բռնկումը, ինչը վերջին երկու տասնամյակում նմանատիպ երկրորդ հաստատված դեպքն է: Առանձին հետազոտություն գերզանգվածային սև խոռոչի մասին գիտնականներին առաջարկում է տասնյակ միլիոնավոր տարիներ առաջ տեղի ունեցած գալակտիկական միաձուլումների վերականգնման նոր մեթոդ:

Աստղի առաջին և վերջին բռնկումը

2026 թվականի մարտին Չինաստանի Einstein Probe տիեզերական աստղադիտակը Երկրից մոտ 500 միլիոն լուսային տարի հեռավորության վրա գտնվող գալակտիկայից ֆիքսել է փափուկ ռենտգենյան ճառագայթների կարճատև բռնկում: Արագ հետագա դիտարկումները աղբյուրը նույնականացրել են որպես Ic տիպի գերնոր աստղ, որը ստացել է SN 2026gzf անվանումը:space+2

Ռենտգենյան բռնկումը եղել է այսպես կոչված «շոկային ճեղքում»՝ այն պահը, երբ փլուզվող աստղի պայթյունի ալիքը հասնում է մակերեսին և արձակում ճառագայթման առաջին պոռթկումը: Նման ճեղքումները տևում են ընդամենը վայրկյաններից մինչև ժամեր, ինչը դրանց դիտարկումը դարձնում է չափազանց բարդ: The Astrophysical Journal Letters-ում հրապարակված հետազոտության համաձայն՝ սա վերջին 20 տարվա ընթացքում գրանցված ռենտգենյան շոկային ճեղքման ընդամենը երկրորդ դեպքն է:popsci+3

SN 2026gzf-ի վարքագիծը հատկապես անսովոր էր: Ic տիպի գերնոր աստղերը սովորաբար կապված են հզոր ռելյատիվիստական շիթերի և գամմա-ճառագայթային բռնկումների հետ, սակայն SN 2026gzf-ը ոչ մեկը չի ցուցադրել: Այս շոկային ճեղքումը ամենաթույլն էր, որ երբևէ կապվել է այս դասի գերնոր աստղի հետ:space+1

«Հնարավորություններից մեկն այն է, որ շիթը «խեղդվել» է կամ աստղի մակերեսի, կամ աստղի շուրջ գտնվող նյութի կողմից», — ասել է Կարնեգի Մելոնի համալսարանի աստղագետ և հետազոտության համահեղինակ Բրենդոն Օ'Քոնորը:popsci

Օգտագործելով NASA-ի Չանդրա ռենտգենյան աստղադիտարանը, Ռադիոաստղագիտության ազգային աստղադիտարանը, Կալտեխի Պալոմար աստղադիտարանը և Հոբի-Էբերլի աստղադիտակը՝ հետազոտողները հաստատել են, որ պայթած աստղը Վոլֆ-Ռայեի աստղ էր՝ Արեգակի զանգվածից մոտ 20 անգամ մեծ, որը մինչև փլուզումը ամբողջությամբ կորցրել էր ջրածինն ու հելիումը:chandra.harvard+1

Սև խոռոչի պատմության վերականգնումը

Physical Review Letters-ում հրապարակված առանձին հետազոտության մեջ Սանտա Բարբարայի Կալիֆոռնիայի համալսարանի Կավլիի տեսական ֆիզիկայի ինստիտուտի և Օսթինի Տեխասի համալսարանի հետազոտողները վերականգնել են հնագույն միաձուլումը, որը, հավանաբար, ստեղծել է RBH-1-ը՝ գերզանգվածային սև խոռոչ, որը տիեզերքում շարժվում է գրեթե 1000 կմ/վ արագությամբ:phys

Ջեյմս Ուեբի և Հաբլ տիեզերական աստղադիտակների կողմից մոտ երեք տարի առաջ հայտնաբերված RBH-1-ը, կարծես թե, դուրս է նետվել իր գալակտիկայից գրավիտացիոն ալիքների հետհարվածի հետևանքով, որն առաջացել է մոտ 70 միլիոն տարի առաջ երկու գերզանգվածային սև խոռոչների միաձուլումից:phys

«Մենք ցույց տվեցինք, որ միաձուլումը, ամենայն հավանականությամբ, ներառել է երկու գերզանգվածային սև խոռոչ, որոնց զանգվածների հարաբերակցությունը 6:1-ից ցածր է եղել, իսկ ավելի մեծ սև խոռոչը արագ պտտվել է», — ասել է գլխավոր հեղինակ Թուսիֆ Իսլամը:phys

Տիեզերական դատաբժշկական փորձաքննության նոր դարաշրջան

Երկու հայտնագործություններն էլ ընդգծում են, թե ինչպես են համակարգված բազմաստղադիտակային դիտարկումները և տեսական մոդելավորումը գիտնականներին հնարավորություն տալիս դիտարկել և նույնիսկ վերականգնել այնպիսի իրադարձություններ, որոնք նախկինում անհասանելի էին: Նենսի Գրեյս Ռոմանի տիեզերական աստղադիտակի և ապագա գրավիտացիոն ալիքների աստղադիտարանների գործարկմամբ հետազոտողները ակնկալում են կիրառել այս դատաբժշկական մոտեցումները ծայրահեղ տիեզերական իրադարձությունների աճող կատալոգի վրա:space+1