Αστρονόμοι κατέγραψαν την πρώτη λάμψη ενός ετοιμοθάνατου άστρου σε μια σπάνια υπερκαινοφανή έκρηξη

Μια διεθνής ομάδα αστρονόμων κατέγραψε ένα από τα σπανιότερα γεγονότα στο σύμπαν, την πρώτη λάμψη ενός ετοιμοθάνατου άστρου, στην μόλις δεύτερη επιβεβαιωμένη ανίχνευση του είδους της εδώ και δύο δεκαετίες. Παράλληλα, νέα έρευνα για μια υπερμεγέθη μαύρη τρύπα που κινείται με μεγάλη ταχύτητα προσφέρει στους επιστήμονες μια νέα μέθοδο για την ανασύνθεση αρχαίων γαλαξιακών συγχωνεύσεων που συνέβησαν πριν από δεκάδες εκατομμύρια χρόνια.

Η πρώτη και τελευταία λάμψη ενός άστρου

Τον Μάρτιο του 2026, το κινεζικό διαστημικό τηλεσκόπιο Einstein Probe ανίχνευσε μια σύντομη έκρηξη μαλακών ακτίνων Χ από έναν γαλαξία σε απόσταση περίπου 500 εκατομμυρίων ετών φωτός από τη Γη. Οι άμεσες παρατηρήσεις ταυτοποίησαν την πηγή ως έναν υπερκαινοφανή τύπου Ic με ευρείες γραμμές, με την ονομασία SN 2026gzf.space+2

Η λάμψη των ακτίνων Χ ήταν μια «έκρηξη κρούσης», η στιγμή δηλαδή που το ωστικό κύμα ενός άστρου που καταρρέει φτάνει στην επιφάνειά του και απελευθερώνει την πρώτη του ακτινοβολία. Τέτοια φαινόμενα διαρκούν από λίγα δευτερόλεπτα έως λίγες ώρες, καθιστώντας τα εξαιρετικά δύσκολο να παρατηρηθούν. Αυτή είναι μόλις η δεύτερη οριστική ανίχνευση έκρηξης κρούσης ακτίνων Χ τα τελευταία 20 χρόνια, σύμφωνα με τη μελέτη που δημοσιεύθηκε στο The Astrophysical Journal Letters.popsci+3

Αυτό που κατέστησε τον SN 2026gzf ιδιαίτερα ασυνήθιστο ήταν η συμπεριφορά του. Οι υπερκαινοφανείς τύπου Ic με ευρείες γραμμές συνδέονται συνήθως με ισχυρούς σχετικιστικούς πίδακες και εκρήξεις ακτίνων γάμμα, αλλά ο SN 2026gzf δεν παρήγαγε κανένα από τα δύο. Η έκρηξη κρούσης ήταν η πιο αμυδρή που έχει συνδεθεί ποτέ με αυτή την κατηγορία υπερκαινοφανών.space+1

«Μια πιθανότητα είναι ότι ο πίδακας ήταν πνιγμένος, είτε από την επιφάνεια του άστρου είτε από το περιβάλλον υλικό γύρω από το άστρο», δήλωσε ο Brendon O'Connor, αστρονόμος στο Πανεπιστήμιο Carnegie Mellon και συν-συγγραφέας της μελέτης.popsci

Χρησιμοποιώντας το Παρατηρητήριο Ακτίνων Χ Chandra της NASA, το Εθνικό Παρατηρητήριο Ραδιοαστρονομίας, το Παρατηρητήριο Palomar του Caltech και το τηλεσκόπιο Hobby-Eberly, οι ερευνητές επιβεβαίωσαν ότι το άστρο που εξερράγη ήταν ένας αστέρας Wolf-Rayet, με μάζα περίπου 20 φορές μεγαλύτερη από τον Ήλιο, ο οποίος είχε αποβάλει όλο το υδρογόνο και το ήλιο του πριν καταρρεύσει.chandra.harvard+1

Ανατρέχοντας στην ιστορία μιας μαύρης τρύπας

Σε μια ξεχωριστή μελέτη που δημοσιεύθηκε στο Physical Review Letters, ερευνητές στο Ινστιτούτο Θεωρητικής Φυσικής Kavli του UC Santa Barbara και στο Πανεπιστήμιο του Τέξας στο Όστιν ανασύνθεσαν την αρχαία συγχώνευση που πιθανότατα δημιούργησε την RBH-1, μια υπερμεγέθη μαύρη τρύπα που διασχίζει το διάστημα με ταχύτητα σχεδόν 1.000 χλμ/δευτερόλεπτο.phys

Παρατηρηθείσα για πρώτη φορά από το διαστημικό τηλεσκόπιο James Webb και το Hubble πριν από περίπου τρία χρόνια, η RBH-1 φαίνεται να εκτοξεύτηκε από τον γαλαξία φιλοξενίας της μετά από ανάκρουση βαρυτικών κυμάτων που προκλήθηκε από τη συγχώνευση δύο υπερμεγεθών μαύρων τρυπών πριν από περίπου 70 εκατομμύρια χρόνια.phys

«Δείξαμε ότι η συγχώνευση πιθανότατα αφορούσε δύο υπερμεγέθεις μαύρες τρύπες με αναλογία μάζας κάτω από περίπου 6:1, με τη μεγαλύτερη μαύρη τρύπα να περιστρέφεται ταχύτατα», δήλωσε ο επικεφαλής συγγραφέας Tousif Islam.phys

Μια νέα εποχή για την κοσμική εγκληματολογία

Και οι δύο ανακαλύψεις υπογραμμίζουν πώς οι συντονισμένες παρατηρήσεις από πολλά τηλεσκόπια και η θεωρητική μοντελοποίηση επιτρέπουν στους επιστήμονες να γίνονται μάρτυρες, και μάλιστα να ανασυνθέτουν, γεγονότα που προηγουμένως ήταν απρόσιτα. Καθώς το διαστημικό τηλεσκόπιο Nancy Grace Roman και μελλοντικά παρατηρητήρια βαρυτικών κυμάτων τίθενται σε λειτουργία, οι ερευνητές αναμένουν να εφαρμόσουν αυτές τις εγκληματολογικές προσεγγίσεις σε έναν διευρυνόμενο κατάλογο ακραίων κοσμικών γεγονότων.space+1