Sprotafyrirtæki vill kæla jörðina fyrir 10 milljarða dollara á ári: Vísindamenn mótmæla

Ísraelskt-bandarískt sprotafyrirtæki segist geta kælt jörðina fyrir 10 milljarða Bandaríkjadala á ári með því að úða örsmáum ögnum út í lofthjúpinn til að endurkasta sólarljósi, en vísindamenn vara við því að tæknin gæti raskað jafnvægi loftslagskerfis jarðar á þann hátt sem engar tilraunir geta séð fyrir.

Stardust Solutions, sem var stofnað árið 2023 af tveimur fyrrverandi kjarnorkueðlisfræðingum ísraelska ríkisins, er á meðal áberandi fyrirtækja sem fást við sólarverkfræði (e. solar geoengineering). Þetta er umdeild aðferð sem miðar að því að lækka hitastig jarðar með því að deyfa sólina. Fyrirtækið hefur safnað 75 milljónum dala frá fjárfestum, sem gerir það að best fjármagnaða verkefninu á þessu sviði samkvæmt CNN.cnn

Tæknin

Hugmyndin hermir eftir náttúrunni. Þegar eldfjallið Pinatubo gaus á Filippseyjum árið 1991 þeytti það nægu brennisteinsdíoxíði út í lofthjúpinn til að kæla jörðina um tæplega 0,5 gráður á selsíus í rúmt ár. Í stað brennisteinsdíoxíðs, sem getur valdið súru regni og eyðingu ósonlagsins, hefur Stardust þróað tvær aðrar gerðir agna: önnur er úr ómótuðum kísli, sem er algengt íblöndunarefni í matvælum, og hin er með kjarna úr kalsíumkarbónati sem er húðaður með kísli.wtop+1

Forstjórinn Yanai Yedvab sagði í samtali við CNN að hver milljón tonna af ögnum sem dreift væri myndi kæla jörðina um tæplega 0,5 gráður á selsíus, og myndi það kosta um 10 milljarða dala í hvert sinn. Bæta þyrfti við ögnum árlega þar sem þær falla smám saman úr lofthjúpnum. Fyrr á þessu ári birti fyrirtækið sex fræðigreinar, sem bíða enn ritrýni, þar sem hönnun agnanna og dreifikerfum er lýst í smáatriðum.politico+2

Vísindamenn vara við

Rannsakendur hafa sett fram skarpar athugasemdir. Raymond Pierrehumbert, prófessor í reikistjörnueðlisfræði við Oxford-háskóla, sagði að „þegar líf á allri jörðinni er í húfi ætti hagnaðarvon áhættufjárfesta alls ekki að hafa áhrif á ákvarðanir um hvað, ef eitthvað, skuli notað“.wtop

David Keith, prófessor í jarðeðlisfræði við Háskólann í Chicago og leiðandi rannsakandi á þessu sviði, sagði Stardust „fullyrða allt of mikið þegar þeir segjast fullvissir um að áhættan [af ögnum þeirra] sé minni en af brennisteini“. Ein af áhyggjunum tengist svokallaðri „gíslatökutilgátu“ (e. hitchhiker hypothesis), það er þeim möguleika að agnirnar gætu dregið í sig skaðlega málma eða önnur efni í lofthjúpnum sem fólk gæti síðar andað að sér.mezha+1

Það sem gagnrýnendur óttast ef til vill mest er hættan á skyndilegu hitastökki (e. termination shock). Ef sólarverkfræði yrði beitt og hún síðan stöðvuð snögglega gæti sú hlýnun sem haldið var í skefjum birst hratt á örfáum árum, sem gæti valdið loftslagskreppu sem væri mun verri en hægfara hlýnun.wtop

Stjórnarhættir og siðfræði

Stardust hefur til þessa einskorðað starfsemi sína við rannsóknarstofur. Fyrirtækið segist vonast til að hefja tilraunir utandyra á næstu árum en aðeins undir beinu eftirliti stjórnvalda. Engu að síður sagði Sarah Doherty, dósent í lofthjúpsvísindum við Washington-háskóla, að „núverandi vísindaþekking styðji ekki að veðjað sé fjárhagslega á, eða samfélaginu beint að, tilteknum aðferðum“.wtop

Óútkljáð er hver ákveður hvort, hvenær og hvernig slíkri tækni er beitt. „Ég hef áhyggjur af því að ákvarðanir um hvort, hvenær og hvernig eigi að beita sólarverkfræði verði ekki teknar af fátækari ríkjum, heldur frekar af ríkum löndum og einkafjárfestum,“ sagði Chukwumerije Okereke, prófessor í alþjóðlegum stjórnarháttum við Bristol-háskóla.wtop