Չինացի գիտնականները Նեպալի մահաբեր ջրհեղեղը կապում են կլիմայական փոփոխությունների հետ

Օգոստոսի 26-ին Տիբեթ-Նեպալ սահմանին տեղի ունեցած աղետալի ջրհեղեղի հետևանքով Նեպալում զոհվել է առնվազն 1355, իսկ Տիբեթում՝ 43 մարդ, մոտ 5000-ը համարվում են անհետ կորած։ Մինչ վերականգնողական աշխատանքները շարունակվում են, չինացի կլիմայագետներն այժմ աղետը ուղղակիորեն կապում են գլոբալ տաքացման և Ցինհայ-Տիբեթյան սարահարթում սառցադաշտերի արագացող նահանջի հետ՝ հրատապ հարցեր բարձրացնելով աշխարհի ամենախիտ բնակեցված լեռնային տարածաշրջանի ապագայի վերաբերյալ:wikipedia+1

Սառցադաշտի փլուզում և ավերածությունների շղթա

Աղետը սկսվեց, երբ 1-ից 1.3 կիլոմետր լայնությամբ սառցադաշտային սառույցի և ժայռի հսկայական զանգված պոկվեց Նեպալ-Չինաստան սահմանի մոտ գտնվող բարձրլեռնային լանջից և ընկավ Լհենդե Խոլա՝ Բհոտե Կոշիի վտակը։ Առաջացած ջրային ալիքը՝ սառույցից, ժայռերից, բեկորներից և գետի ժամանակավոր արգելափակումից կազմված աղետալի երևույթը, ավերեց Նեպալի Տրիշուլի գետի 72 կիլոմետրանոց հատվածի բնակավայրերը, ոչնչացրեց չինական կողմի Գյիրոնգ սահմանային անցակետը և ավերեց ստորին հոսանքում գտնվող տասնյակ գյուղեր:carboncopy+1

Չինաստանի գիտությունների ակադեմիայի Լեռնային վտանգների և շրջակա միջավայրի ինստիտուտի տնօրեն Կանգ Շիչանգը չինական The Paper օրաթերթին հայտնել է, որ Ցինհայ-Տիբեթյան սարահարթի սառցադաշտերը վերջին վեց տասնամյակների ընթացքում կրճատվել են մոտ 24 տոկոսով։ Նվազումն ավելի կտրուկ է եղել Հարավային Հիմալայներում, որտեղ սառցադաշտերի տարածքը նույն ժամանակահատվածում կրճատվել է մոտ 40 տոկոսով։ Կանգը նահանջը հիմնականում վերագրել է գլոբալ տաքացմանը:alwihdainfo+1

Նույն ինստիտուտի հետազոտող Նիե Յոնգը նշել է, որ սարահարթում այժմ կա ավելի քան 14,000 սառցադաշտային լիճ, որոնք զբաղեցնում են ավելի քան 1100 քառակուսի կիլոմետր տարածք, և լճերի մակերեսը տարեկան ընդլայնվում է մոտ 1 տոկոսով։ «Այս անընդհատ ընդլայնվող լճերը դարձել են բարձրլեռնային շրջաններում երկրաբանական աղետների ռիսկերի հիմնական աղբյուրը», — ասել է Նիեն:nationalheraldindia+1

Հիդրոէներգետիկան և ենթակառուցվածքները ուշադրության կենտրոնում

Ջրհեղեղը վնասել է Տրիշուլի գետի երկայնքով գտնվող 12 հիդրոէներգետիկ նախագծեր, որոնք արտադրում են մոտ 430 մեգավատ էլեկտրաէներգիա։ Աղետը նաև վերստին ուշադրություն է հրավիրել Բրահմապուտրա գետի վրա Չինաստանի նախատեսված մեգա ամբարտակի վրա՝ մոտ 60 գիգավատ հզորությամբ նախագիծ, որը կլինի աշխարհի ամենամեծ հիդրոէներգետիկ կայանը։ Քննադատները պնդում են, որ հսկայական ենթակառուցվածքներ կառուցելը մի տարածաշրջանում, որտեղ սառցադաշտերը նահանջում են, իսկ լանջերը դառնում են անկայուն, լուրջ ռիսկեր է ստեղծում Նեպալի, Հնդկաստանի և Բանգլադեշի ստորին հոսանքի բնակչության համար:eco-business+2

Տիբեթի ինքնավար շրջանի օդերևութաբանական աստղադիտարանի ղեկավար Սուն Սյաոգուանգը զգուշացրել է, որ Տիբեթում կարող են ավելի շատ ծայրահեղ եղանակային երևույթներ լինել, քանի որ ջերմաստիճանը շարունակում է բարձրանալ։ «Մեր մոնիտորինգի համաձայն՝ մենք տեսնում ենք կարճատև անձրևային օրեր, անձրևների ռեժիմի անհավասարակշռություն և Տիբեթում ջերմաստիճանի բարձրացում», — ասել է Սունը PTI-ին:nationalheraldindia

Կլիմայական արդարություն և հիմալայան բեռ

The Revelator-ում գրելով՝ նեպալցի բնապահպան Պրադիպ Մաջգայյանը աղետը ներկայացրել է որպես կլիմայական արդարության հարց. «Միջին ամերիկացին արտադրում է ավելի քան 20 անգամ ավելի շատ ածխաթթու գազ, քան միջին նեպալցին», — գրել է նա՝ պնդելով, որ նրանք, ովքեր ամենաքիչն են նպաստել տաքացմանը, կրում են դրա ամենավատ հետևանքները:whowhatwhy

Փորձագետներն ընդգծում են, որ մարտահրավերը դուրս է գալիս Նեպալի սահմաններից։ Atria համալսարանի ռեկտոր և Հնդկաստանի Երկրագիտության նախարարության նախկին ավագ գիտաշխատող Մադհավան Ռաջիվանը կոչ է արել ստեղծել Հիմալայան բազմավտանգ մոնիտորինգի ինտեգրված համակարգ՝ ներգրավելով Հնդկաստանը, Նեպալը և Չինաստանը՝ գրելով, որ «սառցադաշտերը քաղաքական սահմաններ չեն ճանաչում»։ Նեպալի խոշոր քաղաքական կուսակցություններն առաջարկել են աղետների դիվանագիտություն Չինաստանի հետ, ներառյալ իրական ժամանակում տվյալների փոխանակումը և սահմանի չինական կողմում գտնվող բարձր ռիսկային սառցադաշտային լճերի համատեղ ուսումնասիրությունը՝ համագործակցություն, որը առայժմ մնում է հիմնականում ցանկալի:carboncopy+1