IMF: ჰეჯ-ფონდების ბერკეტებმა შესაძლოა ბაზრის რყევები გააძლიეროს

ბოლო ათი წლის განმავლობაში ჰეჯ-ფონდების ზომა სამჯერ გაიზარდა. საერთაშორისო სავალუტო ფონდის მონაცემებით, მთლიანი აქტივები 2013 წლის 4 ტრილიონი დოლარიდან 2026 წლის დასაწყისისთვის დაახლოებით 13 ტრილიონ დოლარამდე გაიზარდა, რაც ძირითადად ბერკეტების (leverage) გამოყენების შედეგია. სამშაბათს, 6 ოქტომბერს, IMF-მა გააფრთხილა, რომ ინდუსტრიის გაუმჭვირვალობამ და სესხების მაღალმა დონემ შესაძლოა ბაზრის სტრესი გაამწვავოს. ეს დასკვნები „2026 წლის გლობალური ფინანსური სტაბილურობის ანგარიშის“ მეორე თავშია წარმოდგენილი. IMF-მა თავი 10:15 საათზე გამოაქვეყნა, პირველი თავის გამოქვეყნებამდე, რომელიც 13 ოქტომბერს, ბანგკოკში IMF-ისა და მსოფლიო ბანკის ყოველწლიურ შეხვედრებზეა დაგეგმილი.reuters+2

ანგარიშში აღნიშნულია, რომ ნორმალურ პირობებში ჰეჯ-ფონდები ხელს უწყობენ ბაზრის ეფექტიანობას, ლიკვიდობასა და ფასების ფორმირებას. თუმცა, გაფრთხილების თანახმად, პირობების გაუარესებისას მაღალი ბერკეტები, გადატვირთული ვაჭრობა და ინვესტორების მგრძნობელობა შედეგების მიმართ, ფონდებს ლიკვიდობის მიმწოდებლებიდან მის მაძიებლებად აქცევს. IMF-მა სექტორს „არსებითად გაუმჭვირვალე“ უწოდა, რაც რისკების შეფასებას ართულებს, იუწყება Reuters.english.ahram+1

ბერკეტები და სახაზინო ობლიგაციების ბაზარი

IMF-ის თქმით, ზრდა ძირითადად ბერკეტების, მათ შორის დერივატივებით შექმნილი სინთეზური ბერკეტების ხარჯზე მოხდა. 2013 წლიდან ფონდების მთლიან და წმინდა აქტივებს შორის სხვაობა თითქმის 6 ტრილიონი დოლარით გაიზარდა. ფონდები ეყრდნობიან რეპო-გარიგებებს სუვერენული ობლიგაციების პოზიციების დასაფინანსებლად და პრაიმ-ბროკერულ დაფინანსებას აქციების პოზიციებისთვის. შედეგად, მარჟინალური მოთხოვნებმა (margin calls) შესაძლოა გამოიწვიოს სწრაფი გაყიდვები, რაც ფასების ვარდნისა და შემდგომი მარჟინალური მოთხოვნების ციკლს კვებავს.reuters+1

2025 წელს ჰეჯ-ფონდებს აშშ-ის სახაზინო ობლიგაციების ბაზრის 9% ეკავათ, 2022 წლის 4%-თან შედარებით. ზრდის დიდი ნაწილი მოდის ბერკეტულ „ბაზისურ ვაჭრობაზე“ (basis trades). IMF აფრთხილებს, რომ თუ დილერების შესაძლებლობები შეიზღუდება ან დაფინანსება გართულდება, ამ გარიგებების იძულებითმა დახურვამ შესაძლოა სტრესი სახაზინო ფასიან ქაღალდებსა და ფიუჩერსებზე გაავრცელოს. ასევე, რისკის წყაროდ დასახელდა იაპონურ იენსა და შვეიცარიულ ფრანკში დაფინანსებული „ქერი-ტრეიდ“ (carry trades) ოპერაციები.english.ahram+1

კონცენტრაცია და კონტაგია

სექტორის აქტივების 80%-ზე მეტი კონცენტრირებულია ოთხ იურისდიქციაში: აშშ, კაიმანის კუნძულები, ლუქსემბურგი და ირლანდია. ხუთი უმსხვილესი პრაიმ-ბროკერი ემსახურება ჰეჯ-ფონდების კლიენტების დაახლოებით ორ მესამედს, ამიტომ ფონდების ზარალი შესაძლოა პირდაპირ ბანკებზე აისახოს. IMF-ის თანახმად, აქციები, რომლებიც ჰეჯ-ფონდების გადატვირთულ ვაჭრობებზეა დამოკიდებული, სტრესულ პერიოდებში დაახლოებით 4 პროცენტული პუნქტით მეტად ეცემა, ხოლო მათი ცვალებადობა 10 პუნქტით მაღალია.english.ahram

მონაცემები და უსაფრთხოების ზომები

IMF მოუწოდებს ხელისუფლებას, შეავსონ მონაცემთა ხარვეზები ბერკეტების, დერივატივების ექსპოზიციების, ფასიანი ქაღალდების დაფინანსებისა და პრაიმ-ბროკერებთან კავშირების შესახებ. ფონდი ასევე ითხოვს სისტემურ სტრეს-ტესტებს და მინიმალური მარჟისა და ჰეირქათის (haircut) მოთხოვნებს. იმ შემთხვევებში, როდესაც რისკები კონკრეტულ ფონდებშია კონცენტრირებული, IMF მიიჩნევს, რომ ხელისუფლებამ შესაძლოა განიხილოს რისკზე დაფუძნებული ბერკეტების ლიმიტები. ასევე რეკომენდებულია ცენტრალური ბანკების მიზნობრივი მხარდაჭერა, რომელიც მორალური რისკის (moral hazard) შეზღუდვაზე იქნება ორიენტირებული.democrata+1

„ამ ზომებმა, ფრთხილად დაკალიბრების შემთხვევაში, შესაძლოა შეამციროს მოწყვლადობა და ამავდროულად შეინარჩუნოს ის სასარგებლო როლი, რომელსაც ჰეჯ-ფონდები ფინანსურ ბაზრებზე ასრულებენ“, – აცხადებენ IMF-ში. ფონდი დასძენს, რომ ცოტა იურისდიქციას აქვს ეს ინსტრუმენტები, რადგან ჰეჯ-ფონდები, როგორც წესი, არ ექვემდებარებიან საზედამხედველო რეგულირებას.democrata