ԱՄՀ-ն զգուշացնում է, որ հեջ-ֆոնդերի լծակները կարող են ուժեղացնել շուկայական ցնցումները

Վերջին տասը տարվա ընթացքում հեջ-ֆոնդերի չափը եռապատկվել է: Արժույթի միջազգային հիմնադրամի տվյալներով՝ համախառն ակտիվները 2013 թվականի 4 տրիլիոն դոլարից 2026 թվականի սկզբին հասել են մոտ 13 տրիլիոն դոլարի, և այդ աճի մեծ մասը պայմանավորված է լծակների (leverage) կիրառմամբ: Երեքշաբթի՝ հոկտեմբերի 6-ին, ԱՄՀ-ն զգուշացրել է, որ ոլորտի անթափանցելիությունը և փոխառությունները կարող են վատթարացնել շուկայական սթրեսը: Բացահայտումները ներկայացված են «2026 թվականի հոկտեմբերյան Գլոբալ ֆինանսական կայունության զեկույցի» 2-րդ գլխում: ԱՄՀ-ն հրապարակել է գլուխը առավոտյան ժամը 10:15-ին՝ նախքան 1-ին գլխի հրապարակումը, որը նախատեսված է հոկտեմբերի 13-ին՝ Բանգկոկում ԱՄՀ-ի և Համաշխարհային բանկի տարեկան հանդիպումների ժամանակ:reuters+2

Զեկույցում նշվում է, որ սովորական ժամանակներում հեջ-ֆոնդերը բարելավում են շուկայի արդյունավետությունը, իրացվելիությունը և գնագոյացումը: Այնուամենայնիվ, զգուշացվում է, որ պայմանների վատթարացման դեպքում բարձր լծակները, գերծանրաբեռնված գործարքները և ներդրողների զգայունությունը արդյունքների նկատմամբ կարող են ֆոնդերը իրացվելիություն մատակարարողներից վերածել այն փնտրողների: ԱՄՀ-ն ոլորտը որակել է «էությամբ անթափանց», ինչը դժվարացնում է ռիսկերի չափումը, հաղորդում է Reuters-ը:english.ahram+1

Լծակները և գանձապետական պարտատոմսերի շուկան

ԱՄՀ-ի համաձայն՝ աճը հիմնականում տեղի է ունեցել լծակների, այդ թվում՝ ածանցյալ գործիքներով ստեղծված սինթետիկ լծակների միջոցով: 2013 թվականից ի վեր ֆոնդերի համախառն և զուտ ակտիվների միջև տարբերությունը աճել է գրեթե 6 տրիլիոն դոլարով: Ֆոնդերը հիմնվում են ռեպո-գործարքների վրա՝ պետական պարտատոմսերի դիրքերը ֆինանսավորելու համար, և պրայմ-բրոքերային ֆինանսավորման վրա՝ բաժնետոմսերի դիրքերի համար: Արդյունքում, մարժայի պահանջները (margin calls) կարող են հանգեցնել արագ վաճառքների, որոնք սնուցում են գների անկման և հետագա մարժայի պահանջների շրջափուլը:reuters+1

2025 թվականին հեջ-ֆոնդերին էր պատկանում ԱՄՆ գանձապետական պարտատոմսերի շուկայի 9%-ը՝ 2022 թվականի 4%-ի դիմաց: Աճի մեծ մասը պայմանավորված է լծակային «բազիսային առևտրով» (basis trades): ԱՄՀ-ն զգուշացրել է, որ եթե դիլերների կարողությունները սահմանափակվեն կամ ֆինանսավորումը խստանա, այդ գործարքների հարկադիր փակումը կարող է սթրեսը տարածել գանձապետական արժեթղթերի և ֆյուչերսների վրա: Որպես ռիսկի աղբյուր նշվել են նաև ճապոնական իենով և շվեյցարական ֆրանկով ֆինանսավորվող «քերի-թրեյդ» (carry trades) գործարքները:english.ahram+1

Կենտրոնացում և վարակում

Ոլորտի ակտիվների ավելի քան 80%-ը կենտրոնացած է չորս իրավասություններում՝ ԱՄՆ, Կայմանյան կղզիներ, Լյուքսեմբուրգ և Իռլանդիա: Հինգ խոշորագույն պրայմ-բրոքերները սպասարկում են հեջ-ֆոնդերի հաճախորդների մոտ երկու երրորդին, ուստի ֆոնդերի կորուստները կարող են ուղղակիորեն փոխանցվել բանկերին: ԱՄՀ-ի տվյալներով՝ հեջ-ֆոնդերի գերծանրաբեռնված գործարքների հետ կապված բաժնետոմսերը սթրեսային ժամանակաշրջաններում ընկել են մոտ 4 տոկոսային կետով ավելի, իսկ դրանց անկայունությունը եղել է մոտ 10 կետով բարձր:english.ahram

Տվյալների և պաշտպանիչ միջոցների կոչեր

ԱՄՀ-ն կոչ է արել իշխանություններին լրացնել տվյալների բացերը լծակների, ածանցյալ գործիքների ազդեցության, արժեթղթերի ֆինանսավորման և պրայմ-բրոքերների հետ կապերի վերաբերյալ: Այն նաև կոչ է արել իրականացնել համակարգային սթրես-թեստեր և սահմանել նվազագույն մարժայի և հեյրքաթի (haircut) պահանջներ: Այնտեղ, որտեղ ռիսկերը կենտրոնացած են կոնկրետ ֆոնդերում, ԱՄՀ-ն առաջարկել է դիտարկել ռիսկի վրա հիմնված լծակների սահմանափակումներ: Առաջարկվել են նաև կենտրոնական բանկերի կողմից նպատակային աջակցության միջոցներ, որոնք ուղղված են բարոյական ռիսկի (moral hazard) սահմանափակմանը:democrata+1

«Այս միջոցները, զգուշորեն հաշվարկված լինելու դեպքում, կարող են նվազեցնել խոցելիությունը՝ միաժամանակ պահպանելով այն օգտակար դերը, որ հեջ-ֆոնդերը խաղում են ֆինանսական շուկաներում», — հայտնել են ԱՄՀ-ում: Հիմնադրամը հավելել է, որ քիչ իրավասություններ ունեն այս գործիքները, քանի որ հեջ-ֆոնդերը սովորաբար ենթակա չեն պրուդենցիալ կարգավորման:democrata