ძველბერძნული სალოცავი პომპეის მახლობლად: 2500 წლის თაფლის აღმოჩენა

ოქსფორდის უნივერსიტეტის მკვლევარებმა საბოლოოდ ამოხსნეს 70-წლიანი არქეოლოგიური საიდუმლო და დაადასტურეს, რომ პომპეის მახლობლად მდებარე ძველ ბერძნულ სალოცავში, ბრინჯაოს ჭურჭელში აღმოჩენილი წებოვანი ნარინჯისფერ-ყავისფერი ნარჩენი ნამდვილად 2500 წლის თაფლია, რითაც დასრულდა ათწლეულების განმავლობაში მიმდინარე სამეცნიერო კამათი ამ ნივთიერების ნამდვილი ვინაობის შესახებ. თანამედროვე მას-სპექტრომეტრიის მეთოდების გამოყენებით, ჯგუფმა აღმოაჩინა შაქრები, ორგანული მჟავები და სამეფო ჟელეს ცილები, რომლებიც წინა ანალიზებს გამორჩათ, რითაც მიიღეს პირველი ბიომოლეკულური მტკიცებულება იმისა, რომ იტალიის ქალაქ პესტუმში, ძვ.წ. მე-6 საუკუნის სალოცავიდან აღებულ ჭურჭელში ღმერთებისთვის შეწირული ფიჭა ინახებოდა.

ბრინჯაოს ჭურჭელი პესტუმის გათხრებიდან

მიწისქვეშა სალოცავი შეიცავდა რვა ბრწყინვალე ბრინჯაოს ჭურჭელს, რომლებიც ძვ.წ. 530-510 წლებში შეწირულობის სახით განთავსებისას დიდ ქონებას წარმოადგენდა. ამ საგანძურიდან ექვსი იყო ჰიდრია (სამტარიანი წყლის ჭურჭელი), ხოლო ორი — ამფორა (ორტარიანი ჭურჭელი), რომლებიც დამზადებული იყო მაღალკვალიფიციური ხელოსნების მიერ იმ დროისთვის ტექნოლოგიურად მოწინავე მეთოდებით. ჭურჭელი გამოირჩეოდა არაჩვეულებრივი მხატვრული დეტალებით; ზოგიერთ ჰიდრიას ჰქონდა ხელის ფორმის ტარები ან გაფორმებული იყო ქალის თავებით, ხოლო ერთ-ერთ განსაკუთრებით შთამბეჭდავ ეგზემპლარს ვერტიკალური ტარი ლომის ფორმით ჰქონდა დამშვენებული.sights.seindal

რვავე ბრინჯაოს ჭურჭელი სავსე იყო იდუმალი წებოვანი ნივთიერებით და საგულდაგულოდ იყო დალუქული ცვილით; შიგთავსი რბილი დარჩა მაშინაც კი, როდესაც 1954 წელს გათხრების დროს ბეჭდები გატყდა. ამ ბრინჯაოს შედევრების გვერდით არქეოლოგებმა აღმოაჩინეს ათენური კერამიკული ამფორა, რომელიც ფსკერის გატეხვის შემდეგ განზრახ იყო შეკეთებული ტყვიის ნაჭრებით, რაც იმაზე მიუთითებს, რომ ჭურჭელზე გამოსახულ სცენებს უფრო დიდი მნიშვნელობა ჰქონდა, ვიდრე მის პრაქტიკულ ღირებულებას. სალოცავში შესვლა ტერაკოტის სახურავის კრამიტების გატეხვით ხდებოდა, რადგან კარი არ არსებობდა. დღეს ეს ძვირფასი არტეფაქტები პესტუმის არქეოლოგიურ მუზეუმშია გამოფენილი, ხოლო მიწისქვეშა კამერა ცარიელი რჩება.miragenews+1

მას-სპექტრომეტრიული ანალიზის მეთოდები

უძველეს თაფლში სამეფო ჟელეს ცილების იდენტიფიცირება მოითხოვდა უახლესი მას-სპექტრომეტრიული ტექნოლოგიების გამოყენებას, რომლებიც მოლეკულური დეტექციის შესაძლებლობების საზღვრებს აფართოებს. ამ ანალიზისთვის განსაკუთრებით მნიშვნელოვანი აღმოჩნდა Orbitrap-ის მას-სპექტრომეტრია, რომელმაც მიაღწია ულტრა-მაღალ მასურ გარჩევადობას, რაც 100 000-ს აღემატება m/z 35 000-ზე, რაც საშუალებას იძლევა ზუსტად მოხდეს 2500 წლის განმავლობაში დაშლილი ცილის ფრაგმენტების იდენტიფიცირება. ეს განსაკუთრებული გარჩევადობა აუცილებელი აღმოჩნდა უძველესი ბიომოლეკულური ხელმოწერების გარემოს დაბინძურებისა და არქეოლოგიური მატრიცის ჩარევისგან გასარჩევად.chromatographyonline

დამატებითმა ანალიტიკურმა მიდგომებმა გააუმჯობესა ბრინჯაოს ჭურჭელში შემონახული კვალი ორგანული ნაერთების დეტექციის მგრძნობელობა. მრავალარეკლავიანი დროის-ფრენის (MR-TOF) მას-სპექტრომეტრიამ უზრუნველყო სწრაფი, მაღალი გამტარუნარიანობის ანალიზის შესაძლებლობები იონების ფრენის გზების გაფართოებით მრავალი არეკვლის ეტაპის მეშვეობით, რითაც მიღწეულ იქნა უმაღლესი მასური სიზუსტე მასიური ინსტრუმენტების გარეშე. ტანდემური მას-სპექტრომეტრიის (MS/MS) ტექნიკების ინტეგრაციამ მკვლევარებს საშუალება მისცა დაეშალათ საეჭვო ცილოვანი იონები და გაეანალიზებინათ მიღებული მოლეკულური ნაწილები, რაც უზრუნველყოფდა სამეფო ჟელეს კომპონენტების სტრუქტურულ დადასტურებას თანმიმდევრული ფრაგმენტაციის ანალიზის გზით. ამ მოწინავე მეთოდოლოგიებმა, მანქანური სწავლების ალგორითმებთან ერთად, მეცნიერებს საშუალება მისცა დამაჯერებლად ეპოვათ ბიომოლეკულური მარკერები, რომელთა აღმოჩენაც წინა ანალიტიკურმა ტექნიკებმა ვერ შეძლეს სალოცავის პირველადი გათხრების შემდგომ ათწლეულებში.scispace+1

სამეფო ჟელეს ცილების დეტექცია

მოწინავე ანალიტიკურმა მეთოდებმა შესაძლებელი გახადა სამეფო ჟელეს ცილების ზუსტი დეტექცია და რაოდენობრივი განსაზღვრა, სადაც სამეფო ჟელეს მთავარი ცილა 1 (MRJP1) ავთენტურობის შეფასების ყველაზე კრიტიკულ ბიომარკერად გვევლინება. მეცნიერებმა შეიმუშავეს ულტრამაღალი ეფექტურობის თხევადი ქრომატოგრაფია-ტანდემური მას-სპექტრომეტრიის (UPLC-MS/MS) ტექნიკები, რომლებიც აღწევს განსაკუთრებულ სიზუსტეს, აღდგენის მაჩვენებლით 85.33-დან 95.80%-მდე და სიზუსტის დონით 4.97% RSD-ზე დაბლა. ახალი სამეფო ჟელე ჩვეულებრივ შეიცავს MRJP1-ის კონცენტრაციას 41.96-55.01 მგ/გ-ს შორის, და ამ დონეებიდან გადახრა ხშირად მიუთითებს ფალსიფიკაციაზე ან დაბალ ხარისხზე.pubs.acs+1

სამეფო ჟელეს ავთენტურობისა და სიახლის შესაფასებლად რამდენიმე დეტექციის მიდგომა გამოიკვეთა:

• ფერმენტული იმუნოსორბენტული ანალიზი (ELISA), რომელიც იყენებს მაღალსპეციფიკურ ანტი-MRJP1 ანტისხეულებს, რომლებიც რეაგირებენ ექსკლუზიურად MRJP1-თან და თავიდან აიცილებენ ჯვარედინ რეაქტიულობას სამეფო ჟელეს სხვა ცილებთანbohrium
• კოლოიდური ოქროს იმუნოქრომატოგრაფიული ზოლები, რომლებიც უზრუნველყოფენ სწრაფ საველე ტესტირებას დეტექციის ზღვრით 2 მკგ/მლ-მდეpmc.ncbi.nlm.nih
• საფირმო პეპტიდების ანალიზი, რომელიც იყენებს სტაბილურ იზოტოპით მარკირებულ შიდა სტანდარტებს ზუსტი რაოდენობრივი განსაზღვრისთვისpubmed.ncbi.nlm.nih+1

ცილების დეტექციის ეს მეთოდები ფასდაუდებელი აღმოჩნდა შენახვის დროს სამეფო ჟელეს დეგრადაციის მონიტორინგისთვის, სადაც MRJP1-ის შემცველობა 49 დღის განმავლობაში მაღალ ტემპერატურაზე 73.1%-მდე მცირდება. ტექნიკები ასევე წარმატებით ავლენს თაფლის ფალსიფიკაციას, რადგან ძლიერ განზავებულ ნიმუშებში MRJP1-ის კონცენტრაცია მხოლოდ 0.02-0.4 მგ/გ-ია, სუფთა თაფლის პროდუქტებში არსებულ 1.32 მგ/გ-თან შედარებით.bohrium+1

თაფლი ძველ სამყაროში

არქეოლოგიურმა აღმოჩენებმა აჩვენა, რომ თაფლი ხმელთაშუა ზღვის სამყაროს მიღმაც მნიშვნელოვან როლს ასრულებდა უძველეს ცივილიზაციებში; თაფლის უძველესი ცნობილი ნიმუშები 5500 წლის წინანდელია და ბრინჯაოს ხანის საქართველოს უკავშირდება. 2003 წელს, ბაქო-თბილისი-ჯეიჰანის ნავთობსადენის მშენებლობისას, არქეოლოგებმა ქართველი დიდგვაროვანი ქალის სამარხში აღმოაჩინეს კერამიკული ჭურჭელი, რომელიც შეიცავდა უძველესი თაფლის სამ განსხვავებულ სახეობას — მდელოს ყვავილის, კენკრისა და ცაცხვის თაფლს, რომლებიც საოცრად კარგად იყო შემონახული მათი უზარმაზარი ასაკის მიუხედავად. ეს აღმოჩენა მეფე ტუტანხამონის სამარხში ნაპოვნი ცნობილი ეგვიპტური თაფლით დათარიღებამდე დაახლოებით 2500 წლით ადრეა, რაც საქართველოს მეღვინეობისა და მეფუტკრეობის სამშობლოდ აქცევს.tastingtable+2

თაფლის მნიშვნელობის მტკიცებულებები კიდევ უფრო შორს, პრეისტორიულ ხანაში მიდის: ესპანეთში, ვალენსიის არანიას მღვიმეებში არსებული კლდის მხატვრობა 8000 წლის წინანდელ თაფლის შეგროვების პრაქტიკას ასახავს. უძველესი ცივილიზაციები თაფლს მუდმივად იყენებდნენ როგორც სულიერი, ისე პრაქტიკული მიზნებისთვის; ისინი დალუქულ ჭურჭელს სამარხებში ათავსებდნენ, რათა მიცვალებულები საიქიო გზაზე გამოეკვებათ, ამავდროულად კი იყენებდნენ მის ანტიმიკრობულ თვისებებს კონსერვაციისა და მედიცინისთვის. ქართული სამარხი საოცრად იმეორებს ეგვიპტურ პრაქტიკას, სადაც თაფლში დამარინადებული კენკრა ათასწლეულების შემდეგაც ინარჩუნებს წითელ ფერსა და ტკბილ სურნელს, რაც ადასტურებს თაფლის კონსერვაციული თვისებების დახვეწილ ცოდნას, რამაც ამ უძველეს კულტურებს საშუალება მისცა შეექმნათ არტეფაქტები, რომლებიც დღემდე ხელუხლებელია.ancient-origins+2