ბიოლოგები ლამარკის თეორიას უბრუნდებიან დარვინის მოძღვრების შესავსებად

ჟან-ბატისტ ლამარკის მიერ იმ თეორიის წამოყენებიდან ორი საუკუნეზე მეტი გავიდა, რომლის თანახმადაც ორგანიზმებს სიცოცხლის განმავლობაში შეძენილი ნიშან-თვისებების შთამომავლობისთვის გადაცემა შეუძლიათ. დღესდღეობით მზარდი სამეცნიერო მტკიცებულებები ამ დიდხანს უარყოფილ თეორიას ახალ სიცოცხლეს შტენის. 28 ივლისს გამოცემა The Conversation-ში გამოქვეყნებულ ესეში, ესპანეთის პაბლო დე ოლავიდეს უნივერსიტეტის ევოლუციური ბიოლოგიის პროფესორი, პიმ ედელაარი ამტკიცებს, რომ ლამარკიზმს შეუძლია ახსნას ევოლუციური დაკვირვებები, რომელთაც დარვინის სტანდარტული თეორია ვერ ხსნის.studyfinds+1

„დროა ლამარკიზმს კვლავ დავუბრუნდეთ“, წერს ედელაარი და მაგალითად მოჰყავს როგორც ჭიები, რომლებიც სტრესზე ადაპტაციას შთამომავლობას გადასცემენ, ისე კასატკები, რომელთა ნადირობის შეძენილი ქცევებიც სახეობათა ჩამოყალიბებას განაპირობებს.studyfinds

ეპიგენეტიკური მტკიცებულებები

თეორიის აღორძინების ცენტრში ეპიგენეტიკა დგას: ეს არის მემკვიდრული მოლეკულური ცვლილებები, რომლებიც უშუალოდ დნმ-ის მიმდევრობას არ ცვლის. როდესაც ჭია C. elegans ვირუსული ინფექციის, შიმშილის ან ექსტრემალური ტემპერატურის ზემოქმედების ქვეშ ექცევა, იგი მცირე რნმ-ის მოლეკულებს წარმოქმნის, რომლებიც მას სტრესთან გამკლავებაში ეხმარება. ეს მოლეკულები გამრავლებისას კვერცხუჯრედებს გადაეცემა, რაც იმას ნიშნავს, რომ შთამომავლობა იგივე უპირატესობებით იბადება: ეს პროცესი რამდენიმე თაობის განმავლობაში გრძელდება.studyfinds

მსგავსი ეფექტები ათობით სახეობაშია დაფიქსირებული. სიცივის ზემოქმედების ქვეშ მოხვედრილი ბრინჯის მცენარეები გენებზე ქიმიური ჭდეების მეშვეობით მუდმივ გამძლეობას ივითარებენ, რაც მათ ტროპიკული წარმოშობის რეგიონებიდან ჩრდილოეთით გავრცელების საშუალებას აძლევს. ეს მიგნებები ეჭვქვეშ აყენებს გავრცელებულ მოსაზრებას, თითქოს ეპიგენეტიკური ნიშნები გამრავლებისას ყოველთვის იშლება.telegraph+1

დარვინის შევსება და არა ჩანაცვლება

ედელაარი, რომლის ახალი წიგნი „სელექციური ორგანიზმი“ (The Selective Organism) წელს Oxford University Press-მა გამოსცა, ამტკიცებს, რომ ლამარკისეული მემკვიდრეობითობა ბუნებრივი გადარჩევის საწინააღმდეგოდ კი არ მოქმედებს, არამედ მასთან ერთად ფუნქციონირებს. მისი თეორიით, ორგანიზმები გადარჩევის პასიური ობიექტები კი არ არიან, არამედ აქტიური აგენტები, რომლებიც გარემოს მოთხოვნების საპასუხოდ გარკვეულ ნიშან-თვისებებს ივითარებენ.academic.oup+1

ლონდონის დედოფალ მერის უნივერსიტეტის ევოლუციური გენომიკის პროფესორმა, რიჩარდ ბაგსმა The Telegraph-ს განუცხადა, რომ ამ სფეროში „მზარდი აღიარება“ შეინიშნება. „ამ საკითხზე მრავალი სასკოლო სახელმძღვანელო მოძველებულია“, აღნიშნა მან და დაამატა, რომ აღნიშნული მტკიცებულებები მსხვილ კონფერენციებზეც განიხილეს.telegraph

პრაქტიკული გამოყენება

მკვლევართა თქმით, ამ აღმოჩენის მნიშვნელობა თეორიას სცილდება. ავსტრალიელი მეცნიერები ლაბორატორიებში მარჯნებზე უკვე ახდენენ სითბურ ზემოქმედებას, რათა გამოიწვიონ ეპიგენეტიკური რეაქციები, რომლებიც მათ ოკეანეების დათბობისადმი უფრო გამძლეს გახდის. სოფლის მეურნეობაში კულტურების ნიადაგის კონკრეტული პირობებისა თუ პარაზიტებისადმი დაქვემდებარებამ შესაძლოა მცენარეთა მომავალ თაობებს სარგებელი მოუტანოს. ხოლო თუ მშობლების ქცევა შვილებში ისეთ მდგომარეობებზე ახდენს გავლენას, როგორიცაა სიმსუქნე ან დამოკიდებულება, პრევენციულმა პროგრამებმა შესაძლოა თაობებს შორის დადებითი შედეგი გამოიღოს.studyfinds