Mexíkó sakar Adidas um að stela hönnun á sandölum frumbyggja

Mexíkósk yfirvöld hafa sakað Adidas um menningarlega tileinkun vegna nýrrar hönnunar á sandölum sem líkjast mjög hefðbundnum skófatnaði frumbyggja, en forseti Claudia Sheinbaum tilkynnti á föstudag að fyrirtækið sé nú þegar í viðræðum um að veita skaðabætur til samfélaga sem verða fyrir barðinu á þessu.timesofindia.indiatimes+2

Deilan snýst um "Oaxaca Slip-On", sandala sem bandaríski hönnuðurinn Willy Chavarria bjó til fyrir Adidas Originals og var afhjúpaður í vikunni á viðburði í Puerto Rico. Hönnunin er með þunnum leðurólum fléttuðum í stíl sem líkist hefðbundnum huaraches-skóm frá Zapotec-samfélaginu í Villa Hidalgo Yalalag í suðurhluta Oaxaca, þó að hún sameini hefðbundna yfirbygginguna þykkum íþróttaskósóla.startribune+3

Viðbrögð stjórnvalda krefjast aðgerða

Salomón Jara Cruz, ríkisstjóri Oaxaca, hefur krafist þess að Adidas dragi skóinn til baka og viðurkenni opinberlega uppruna hans, og kallar hönnunina menningarlega tileinkun sem "gæti brotið gegn mexíkóskum lögum". Í myndbandsskilaboðum sem birt voru á samfélagsmiðlum sagði Jara: "Þetta er ekki bara hönnun, þetta snýst um menningu, sögu og auðkenni upprunalegrar þjóðar og við munum ekki leyfa að það sé meðhöndlað sem vörusala".timesofindia.indiatimes+2

Forseti Sheinbaum staðfesti á morgunblaðamannafundi sínum að Adidas væri nú þegar í samningaviðræðum við yfirvöld í Oaxaca og að ríkisstjórn hennar væri að undirbúa lagabreytingar til að koma í veg fyrir framtíðarafritun á mexíkósku handverki. "Þetta er sameiginleg hugverkaeign. Það verða að vera bætur. Fylgja verður lögum um menningararfleifð," lýsti Sheinbaum yfir.startribune+1

Menningar- og listaráðuneyti ríkisins hefur krafist þess að Adidas stöðvi sölu á sandalnum og hefji "viðræður og úrbætur vegna kvartana" við Yalalag-samfélagið. Embættismenn hafa einnig lýst yfir áhyggjum af óheimilli notkun á nafninu "Oaxaca" fyrir skóinn.euronews+1

Efnahagsleg áhrif á samfélög handverksfólks

Handverk táknar mikilvæga efnahagslega líflínu í Mexíkó, veitir um 500.000 manns vinnu um allt land og stendur undir um 10% af vergri landsframleiðslu í ríkjum eins og Oaxaca, Jalisco, Michoacán og Guerrero. Villa Hidalgo Yalalag, Zapotec-samfélag sem er þekkt fyrir handofna huaraches-skó sína og hefðbundið handverk, er staðsett um 90 kílómetra norðaustur af Oaxaca-borg.timesofindia.indiatimes+3

Fyrir handverkskonuna Viridiana Jarquín García, sem býr til og selur huaraches í höfuðborg Oaxaca, tákna Adidas-skórnir "ódýra eftirlíkingu" af vandlega unnu verki. "Listin er að glatast. Við erum að missa hefðina okkar," sagði hún.independent

Hönnuðurinn sætir rannsókn þrátt fyrir fullyrðingar um arfleifð

Chavarria, mexíkósk-bandarískur hönnuður frá Kaliforníu sem er þekktur fyrir að innlima Chicano-menningu í verk sín, hefur ekki svarað deilunni opinberlega. Á viðburðinum í Puerto Rico þar sem hann afhjúpaði samstarfið sagði Chavarria við Sneaker News: "Það gerir mig mjög stoltan að vinna með fyrirtæki sem virðir og lyftir menningu á sem raunverulegastan hátt".latimes+2

Hins vegar hafa gagnrýnendur bent á að þrátt fyrir "Oaxaca"-vörumerkið á skónum virðist hann vera framleiddur í Kína frekar en í Mexíkó, sem vekur spurningar um áreiðanleika og ávinning fyrir staðbundin samfélög. Sumir hafa einnig tekið fram að hönnunin gæti verið nánar tengd huarache-hefð Michoacán en sérstökum stíl Oaxaca.latimes

Lagarammi styrkir vernd

Þessi deila táknar nýjasta prófsteininn á alríkislög Mexíkó um vernd menningararfleifðar frumbyggja og Afró-mexíkóskra þjóða og samfélaga, sem voru sett í janúar 2022. Löggjöfin kveður á um viðurlög sem spanna allt frá verulegum sektum til fangelsisvistar fyrir óheimila notkun á menningarlegum tjáningum frumbyggja.wikipedia+1

Lögin fylgdu í kjölfar margra ára átaka milli mexíkóskra yfirvalda og alþjóðlegra vörumerkja, þar á meðal Zara, Anthropologie, Patowl, Carolina Herrera og Isabel Marant, vegna hönnunar sem sögð var afrituð frá samfélögum frumbyggja. Sem sjaldgæf velgengnissaga samdi japanska vörumerkið Comme des Garçons nýlega um bætur við mexíkóska handverksmenn eftir að hafa notað serape-hönnun, sem markaði það sem sérfræðingar kölluðu "fordæmalausa" lausn.timesofindia.indiatimes+2

Eftir því sem Mexíkó leggur aukna áherslu á lagalega vernd menningararfleifðar sinnar, gæti Adidas-málið skapað mikilvægt fordæmi fyrir því hvernig alþjóðleg vörumerki verða að eiga samskipti við samfélög frumbyggja áður en þau markaðssetja hefðbundna hönnun.