Columbia analizi uyardı: Rafine yakıt kıtlığı ham petrol krizinden daha büyük bir tehdit

ABD-İran savaşının Hürmüz Boğazı'nı kapatmasından altı ay sonra, dünya petrol sistemi bir paradoksla karşı karşıya: ham petrol fiyatları istikrara kavuştu ancak tüketicilerin fiilen kullandığı dizel, jet yakıtı ve benzin gibi yakıtlarda ciddi bir kıtlık yaşanıyor. Columbia Üniversitesi Küresel Enerji Politikası Merkezi tarafından Cuma günü yayınlanan yeni bir analiz, bu krizin 1970'lerde ham petrol rezervleri etrafında inşa edilen enerji güvenliği mimarisindeki temel bir kör noktayı açığa çıkardığı konusunda uyarıyor.energypolicy.columbia

Analiz, ABD'deki dizel fiyat farklarının (ham petrol ile rafine dizel arasındaki marj) Ağustos ortasında varil başına 100 doların üzerine çıktığını, bunun yaklaşık 85 dolarlık WTI ham petrol fiyatı üzerinde eşi benzeri görülmemiş bir seviye olduğunu belirtiyor. Küresel ölçekte bitmiş ulaşım yakıtları varil başına 150 ile 190 dolar arasında işlem görüyor.energypolicy.columbia

Rafineride Mükemmel Fırtına

Krizin arkasında dört eş zamanlı şok yatıyor. İlk olarak, küresel toplamın yüzde 11'ini temsil eden Orta Doğu rafineri kapasitesi, Hürmüz'ün kapanması ve Körfez rafinerilerine yönelik doğrudan saldırıların tesisleri hasara uğratması veya bloke etmesi nedeniyle yüzde 27'lik bir üretim düşüşü yaşadı. Takip sinyalleri devre dışı bırakılmış "karanlık geçişler" ile kısmen akışı yeniden başlayan ham petrolün aksine, rafine ürün sevkiyatları daha karmaşık lojistik süreçler nedeniyle anlamlı bir toparlanma gösteremedi.energypolicy.columbia

İkinci olarak, IEA'ya göre Ukrayna'nın yoğunlaşan insansız hava aracı kampanyası, Ağustos 2025'ten bu yana Rus rafinerilerini 100'den fazla kez vurdu. Reuters Thomson Reuters Corporation ↘ 6.50% tarafından 25 Ağustos'ta bildirildiği üzere, dünyanın eski ikinci büyük dizel ihracatçısı olan Rusya, dizel ihracat yasağını en az Eylül ayına kadar uzattı ve kısıtlamaların yıl sonuna kadar sürdürülmesi için görüşmeler devam ediyor.reuters+1

Üçüncü olarak, Çin dünyanın en büyük yedek rafineri kapasitesine sahip olmasına rağmen kotalar aracılığıyla ihracatı kısıtladı; devlet destekli rafineriler yüzde 73-74 kapasiteyle, bağımsız "teapot" rafinerileri ise yüzde 50 kapasiteyle çalışıyor.energypolicy.columbia

Columbia analizinde alıntılanan IEA verilerine göre, tüm bunların birleşik etkisiyle küresel deniz yoluyla dizel ticareti yaklaşık yüzde 20, jet yakıtı ticareti ise geçen yıla göre yaklaşık üçte bir oranında düştü.energypolicy.columbia

Tüketiciler İçin Artan Maliyetler

Birleşik Krallık Enerji ve İklim İstihbarat Birimi (ECIU) Cuma günü yaptığı ayrı bir hesaplamada, çatışmanın İngiliz enerji ve kara yolu taşımacılığı maliyetlerine şimdiden tahmini 9,8 milyar sterlin eklediğini belirtti. Savaşın devam ettiği her ek hafta için İngiliz hanehalkları ve işletmeleri yaklaşık 190 milyon sterlinlik aşırı gaz ve elektrik maliyetiyle karşı karşıya kalıyor ve etkinin tamamının gelecek yıl faturalara yansıması bekleniyor.eciu

ECIU Enerji Başkanı Jess Ralston, "Küresel gaz ve petrol piyasalarındaki son oynaklık, hanehalklarının ve işletmelerin jeopolitik şoklara karşı ne kadar savunmasız kaldığını gösteriyor" dedi.eciu

Güncelliğini Yitirmiş Bir Oyun Planı

Columbia analizi, IEA'nın Mart ayında stratejik rezervlerden 400 milyon varil serbest bırakma kararının (kurum tarihindeki en büyük koordineli serbest bırakma) ham petrol piyasalarını dengelediğini ancak rafineri darboğazını çözemediğini savunuyor. Serbest bırakılan miktarın yüzde 72'si, hasar gören hidrokracker ünitelerinin yerini tutamayan veya yakıt spesifikasyonu uyumsuzluklarını çözemeyen ham petroldü.energypolicy.columbia

OECD rafineri kapasitesinin son on yılda günlük yaklaşık 2 milyon varil azalması ve Kuzey Yarımküre'nin beş yıllık ortalamaların oldukça altında seyreden distilat stoklarıyla kışa girmesi nedeniyle yazarlar, politika yapıcıları rafineri kapasitesini "ikincil bir düşünce" olarak değil, birinci dereceden bir enerji güvenliği değişkeni olarak ele almaya çağırıyor.energypolicy.columbia