სოკოების მიწისქვეშა ქსელები 110 კვადრილიონ კილომეტრს აღწევს: პირველი გლობალური რუკა

მეცნიერთა საერთაშორისო ჯგუფმა მიწისქვეშა სოკოვანი ქსელების მასშტაბისა და გავრცელების შემფასებელი პირველი გლობალური რუკა გამოაქვეყნა. კვლევამ აჩვენა, რომ დედამიწის ნიადაგის ზედა ფენა დაახლოებით 110 კვადრილიონ კილომეტრ სოკოვან ძაფს შეიცავს, რაც დედამიწიდან მზემდე მანძილზე თითქმის მილიარდჯერ მეტია.

11 ივნისს ჟურნალ Science-ში გამოქვეყნებულმა კვლევამ აჩვენა, რომ არბუსკულურ-მიკორიზული (AM) სოკოები, რომლებიც მცენარეთა სახეობების დაახლოებით 70%-თან სიმბიოზურ ურთიერთობას ემყარებიან, ქმნიან უზარმაზარ მიწისქვეშა ინფრასტრუქტურას, რომელიც იმაზე გაცილებით დიდია, ვიდრე მანამდე ითვლებოდა.eurekalert+1

დამალული ცირკულაციური სისტემა

მიწისქვეშა ქსელების დაცვის საზოგადოების (SPUN) მკვლევრებმა მთელი მსოფლიოდან შეგროვებული ნიადაგის 16 000-ზე მეტი ნიმუშის მონაცემები გააერთიანეს და შეიმუშავეს მანქანური სწავლების მოდელები იმ ეკოსისტემებში ქსელის სიმჭიდროვის პროგნოზირებისთვის, სადაც ნიმუშები არ აუღიათ. AMOLF-ის ბიოფიზიკის ინსტიტუტთან თანამშრომლობით, ჯგუფმა თავისი მოდელები ლაბორატორიაში გამოზრდილი 300 000-ზე მეტი ცოცხალი სოკოს ჰიფის რობოტული გამოსახულების გამოყენებით დააკალიბრა.eurekalert

ეს ქსელები სავარაუდოდ 300 მეგატონ ნახშირბადს იწონის, რაც ყველა ცოცხალი ადამიანის ჯამურ მასაზე ოთხიდან ექვსჯერ მეტია. ისინი ყოველწლიურად ნიადაგში დაახლოებით ოთხ მილიარდ მეტრულ ტონა CO₂-ის ექვივალენტს გადაამისამართებენ, რაც ადამიანის საქმიანობით გამოწვეული ნახშირორჟანგის გლობალური ემისიების დაახლოებით 11%-ს შეესაბამება.vu+1

„ამ სოკოების მნიშვნელობისა და მასშტაბის გადაფასება შეუძლებელია“, აღნიშნა ამსტერდამის თავისუფალი უნივერსიტეტის სისტემურმა ეკოლოგმა და კვლევის წამყვანმა ავტორმა, ჯასტინ სტიუარტმა. „უბრალო ჩაის კოვზ ნიადაგშიც კი შეიძლება 10 მეტრამდე სიგრძის მიკორიზული ქსელი იყოს“.eurekalert

მდელოები ყურადღების ცენტრში და საფრთხის ქვეშ

რუკების შედგენის პროცესში დადგინდა, რომ მდელოების ეკოსისტემებზე პლანეტის AM სოკოების ინფრასტრუქტურის სავარაუდოდ 40% მოდის. სამხრეთ სუდანის დატბორილ მდელოებში, ფლორიდის ევერგლეიდსში და ტიბეტის პლატოზე ქსელის განსაკუთრებით მაღალი სავარაუდო სიმჭიდროვე დაფიქსირდა.vu+1

თუმცა ეს ეკოსისტემები მზარდი ზეწოლის წინაშე დგანან. ფართომასშტაბიან სასოფლო-სამეურნეო სავარგულებში სოკოვანი ქსელების სიმჭიდროვე ველურ ეკოსისტემებთან შედარებით დაახლოებით 50%-ით ნაკლები აღმოჩნდა, ხოლო მდელოების სასოფლო-სამეურნეო მიწებად გარდაქმნა ტყეების გაჩეხვაზე ოთხჯერ სწრაფად ხდება. SPUN-ის მიერ გასულ თვეში ჟურნალ Conservation Letters-ში გამოქვეყნებულმა მომდევნო კვლევამ აჩვენა, რომ AM სოკოების ბიომრავალფეროვნების ცხელი წერტილების 95% დაცული ტერიტორიების მიღმა მდებარეობს.eurekalert+1

პოლიტიკური მოქმედებებისკენ მოწოდება

თანაავტორმა მერლინ შელდრეიკმა აღნიშნა, რომ კვლევა არის „შთამბეჭდავი ნაბიჯი იმის გასაგებად, თუ როგორ მუშაობს ეს პლანეტარული ცირკულაციური სისტემა“. მან დასძინა, რომ მიღებული შედეგები გვთავაზობს გზებს, თუ „როგორ ვითანამშრომლოთ სოკოებთან უკეთესად ჩვენი დროის მრავალი გამოწვევის დასაძლევად, სასურსათო უსაფრთხოებიდან დაწყებული კლიმატის ცვლილებით დამთავრებული“.eurekalert

SPUN-ის აღმასრულებელმა დირექტორმა ტობი კირსმა, რომელიც მაკარტურის სტიპენდიანტი და ტაილერის პრემიის ლაურეატია, განაცხადა, რომ ამ კვლევამ კლიმატის პოლიტიკა უნდა შეცვალოს. „სოკოებს კლიმატისა და გარემოს დაცვის სფეროში დიდხანს უგულებელყოფდნენ“, თქვა კირსმა. „ახლა ამ ტრაექტორიის შეცვლის დროა“.eurekalert