ასტრონომებმა პირველი მოხეტიალე შავი ხვრელი აღმოაჩინეს, რომელიც ვარსკვლავს შთანთქავს

ასტრონომებმა დაადასტურეს პირველი "მოხეტიალე" ზემასიური შავი ხვრელის აღმოჩენა გალაქტიკის შორეულ კიდეზე. ის მხოლოდ მას შემდეგ გამოვლინდა, რაც ახლოს ჩავლილი ვარსკვლავი გაანადგურა. აღმოჩენა, რომელიც კვირას The Astrophysical Journal Letters-ში გამოქვეყნდა, ახალ შესაძლებლობებს აჩენს იმ მასიური შავი ხვრელების საპოვნელად, რომლებიც აქამდე სრულიად უხილავი რჩებოდა.cmns.umd+1

ანთება გალაქტიკის კიდეზე

შავი ხვრელი, რომლის მასაც მზის მასას დაახლოებით მილიონჯერ აღემატება, გალაქტიკის ცენტრიდან 30 000 სინათლის წლის მანძილზე მდებარეობს. ეს არის ყველაზე დიდი დაშორება, რაც კი ოდესმე დაფიქსირებულა ოპტიკურად აღმოჩენილი მოქცევითი დაშლის მოვლენის დროს. თეორეტიკოსები დიდი ხანია ვარაუდობდნენ, რომ ასეთი მოხეტიალე შავი ხვრელები არსებობს და ისინი გალაქტიკების უძველესი შერწყმის დროს გარეუბნებში გაიტყორცნენ, თუმცა მათი აღმოჩენა, რადგან ისინი სინათლეს არ ასხივებენ, რთული იყო.ztf.caltech+1

კვლევას ხელმძღვანელობდა რობერტ დევიდ სტეინი, მერილენდის უნივერსიტეტის კოსმოსური მეცნიერების ინსტიტუტის პოსტდოქტორანტი, რომელმაც გამოიყენა Zwicky Transient Facility-ისა და ნასას Neil Gehrels Swift-ის ობსერვატორიის მონაცემები. ჩაპელ-ჰილის ჩრდილოეთ კაროლინას უნივერსიტეტის მკვლევარებმაც მიიღეს მონაწილეობა დადასტურებაში ჩილეში მდებარე SOAR ტელესკოპის გამოყენებით.cmns.umd+1

საქმე ხელოვნურმა ინტელექტმა გახსნა

გუნდმა შეიმუშავა ხელოვნური ინტელექტის პროგრამა, რომელიც ZTF-ის ღამის ცის კვლევებს აანალიზებს მოქცევითი დაშლის მოვლენის დამახასიათებელი სინათლის კვალის მოსაძებნად, როდესაც ვარსკვლავი შავი ხვრელის გრავიტაციის შედეგად ნადგურდება. მნიშვნელოვანია, რომ ხელოვნური ინტელექტი ადაპტირებული იყო ცის ნებისმიერი წერტილის საძიებლად და არა მხოლოდ გალაქტიკის ცენტრების. 2025 წლის აგვისტოში გაშვებულმა პროგრამამ თავისი სამიზნე სულ რაღაც სამ თვეში იპოვა.cmns.umd

"ძალიან კარგად მახსოვს ის მომენტი, როცა აღმოვაჩინეთ. შაბათი იყო და ყველა ძალიან აღელვებული ვიყავით," – თქვა სტეინმა. "ყველაფერი მივატოვეთ და დავიწყეთ სხვადასხვა ინსტრუმენტების ჩართვა მეტი მონაცემის მისაღებად."cmns.umd

შავი ხვრელი სახლის გარეშე

შავი ხვრელი მასით ირმის ნახტომის ცენტრში არსებულის მსგავსია, თუმცა მის გარშემო არანაირი ხილული გალაქტიკა არ ბრუნავს, რაც მკვლევარებისთვის მოულოდნელი აღმოჩნდა. "ასეთი დიდი შავი ხვრელი გალაქტიკის გარეთ ჩემთვის გასაკვირია," – თქვა მერილენდის უნივერსიტეტის ასტრონომიის პროფესორმა სილვენ ვეილომ. "მის გარშემო ირმის ნახტომის მსგავსი ობიექტი უნდა იყოს, რაც აქ ნამდვილად არ ხდება."cmns.umd

გუნდი მიიჩნევს, რომ შავი ხვრელი გალაქტიკური შერწყმის შედეგად წარმოიშვა: ან უფრო დიდმა გალაქტიკამ ნელ-ნელა შთანთქა პატარა, სანამ მხოლოდ ბირთვი არ დარჩა, ან მრავალ შავ ხვრელს შორის გრავიტაციულმა ურთიერთქმედებამ ყველაზე პატარა გარეთ გამოტყორცნა.phys+1

ვერა რუბინის ობსერვატორიის ჩილეში ამოქმედების შემდეგ, სტეინი ელოდება, რომ ასტრონომები ყოველწლიურად ათობით ან ასობით მოხეტიალე შავ ხვრელს აღმოაჩენენ. "ეს არის მოხეტიალე შავი ხვრელის ყველაზე მყარი მტკიცებულება, რაც კი ვიცით," – თქვა ვეილომ. "ეს სტანდარტს დაადგენს."cmns.umd