Stjörnufræðingar greina fyrsta reiki-svartholið sem gleypir stjörnu

Stjörnufræðingar hafa staðfest fyrstu greiningu á "reiki" svartholi af ofurmassagerð við ystu mörk vetrarbrautar, sem fannst aðeins þegar það reif í sundur óheppilega stjörnu sem fór of nærri. Uppgötvunin, sem birt var á sunnudag í The Astrophysical Journal Letters, opnar nýja leið til að finna massamikil svarthol sem annars væru algjörlega ósýnileg.cmns.umd+1

Leiftur við jaðar vetrarbrautarinnar

Svartholið, sem er um milljón sinnum massameira en sólin, er staðsett í um 30.000 ljósára fjarlægð frá miðju stórrar nálægrar vetrarbrautar, sem er mesta frávik sem mælst hefur fyrir sjónrænt uppgötvaðan sjávarfallatæting. Fræðimenn hafa lengi spáð því að slík reiki-svarthol séu til, að þeim hafi verið kastað út í jaðar vetrarbrauta við forna samruna, en að greina kyrrstæð svarthol sem gefa ekki frá sér ljós hefur reynst erfitt.ztf.caltech+1

Rannsóknin var leidd af Robert David Stein, nýdoktor við Joint Space-Science Institute við háskólann í Maryland, með gögnum frá Zwicky Transient Facility og Neil Gehrels Swift stjörnustöð NASA. Vísindamenn við háskólann í Norður-Karólínu í Chapel Hill lögðu einnig sitt af mörkum við staðfestinguna með því að nota SOAR sjónaukann í Chile.cmns.umd+1

Gervigreind leysti gátuna

Teymið þróaði gervigreindarforrit sem skannar næturhimininn hjá ZTF eftir einkennandi ljósmerkjum sjávarfallatætingar, þegar stjarna er rifin í sundur af þyngdarkrafti svarthols. Mikilvægt er að gervigreindin var aðlöguð til að leita hvar sem er á himninum í stað þess að einblína aðeins á miðjur vetrarbrauta. Forritið var sett í gang í ágúst 2025 og fann bráð sína aðeins þremur mánuðum síðar.cmns.umd

"Ég man mjög vel eftir augnablikinu þegar við uppgötvuðum þetta. Þetta var laugardagur og allir voru mjög spenntir," sagði Stein. "Við lögðum allt til hliðar og byrjuðum að virkja alls kyns önnur tæki til að fá fleiri gögn."cmns.umd

Svarthol án heimilis

Svartholið er sambærilegt að massa og það sem er í miðju Vetrarbrautarinnar, en það hefur enga sýnilega vetrarbraut í kringum sig, sem kemur vísindamönnum á óvart. "Að hafa svona stórt svarthol utan vetrarbrautar kemur mér á óvart," sagði Sylvain Veilleux, prófessor í stjörnufræði við UMD. "Það ætti að vera hlutur á borð við Vetrarbrautina í kringum það, og það er svo sannarlega ekki raunin."cmns.umd

Teymið telur að svartholið sé tilkomið vegna samruna vetrarbrauta: annaðhvort hafi stærri vetrarbraut hægt og rólega gleypt minni vetrarbraut og afklætt hana stjörnum þar til aðeins kjarninn stóð eftir, eða að þriggja líkama þyngdarkraftsvíxlverkanir milli margra svarthola hafi kastað því minnsta út.phys+1

Með Vera C. Rubin stjörnustöðinni nú í rekstri í Chile, býst Stein við að stjörnufræðingar gætu greint tugi eða jafnvel hundruð reiki-svarthola á hverju ári. "Þetta er sterkasta dæmið um reiki-svarthol sem við þekkjum," sagði Veilleux. "Þetta mun setja staðalinn."cmns.umd