IEA varar við 9% samdrætti í fjárfestingum í mikilvægum hráefnum árið 2025

Alþjóðaorkumálastofnunin (IEA) birti skýrslu sína Global Critical Minerals Outlook 2026 á fimmtudag og varaði við því að fjárfestingar í þróun mikilvægra hráefna hafi dregist saman um 9% árið 2025 — sem er fyrsti samdrátturinn eftir nokkurra ára samfelldan vöxt — þar sem verðsveiflur og landfræðileg spenna grafa undan viðleitni vestrænna ríkja til að dreifa birgðakeðjum sínum í burtu frá Kína.

Viðsnúningur í fjárfestingum ógnar orkuskiptum

IEA sagði að verðsveiflur og landfræðileg spenna hefðu haft neikvæð áhrif á fjárfestingar og bundið enda á tímabil stöðugs vaxtar í útgjöldum innan geirans. Samdrátturinn markar skarpa breytingu frá árinu 2024, þegar fjárfestingar voru þegar farnar að hægja á sér — og jukust aðeins um 5% það ár samanborið við 14% árið 2023. Skýrslan kemur út á sama tíma og eftirspurn eftir hráefnum sem eru nauðsynleg fyrir rafhlöður, raforkukerfi og varnarmál heldur áfram að aukast, en einungis eftirspurn eftir litíum er spáð að aukist um meira en 350% á milli áranna 2024 og 2040.unctad+4

Niðurstöðurnar undirstrika vaxandi bil á milli pólitískra loforða og raunveruleika markaðarins. Þótt stjórnvöld hafi undirritað tugi samstarfssamninga um mikilvæg hráefni síðan 2022 og innleitt nærri 100 nýjar ráðstafanir tengdar útflutningi síðan 2020, benda gögn IEA til þess að einkafjármagn hafi dregist til baka vegna lágs hráefnaverðs og óvissra viðskiptaskilyrða.unctad

Útflutningshöft og flöskuhálsar vegna brennisteinssýru

Skýrslan benti á vaxandi útflutningshöft sem verulega áhættu fyrir birgðakeðjur. Meðal þeirra viðkvæmustu þátta er ákvörðun Kína, sem tilkynnt var í apríl, um að stöðva útflutning á brennisteinssýru frá og með maí 2026. Brennisteinssýra er undirstöðuefni við vinnslu á kopar, kóbalti og litíum og Kína hefur verið stór birgir á heimsvísu. Peking hafði þegar skorið niður útflutningskvóta sinn í 700.000 tonn fyrir byrjun árs 2026, úr 1,3 milljónum tonna á sama tímabili árið áður.exiger+2

Fatih Birol, framkvæmdastjóri IEA, hefur ítrekað varað við því að ósjálfstæði heimsins af einu landi varðandi mikilvæg hráefni skapi alvarlega áhættu fyrir bæði orku- og efnahagsöryggi. Á ráðherrafundi IEA í febrúar 2026 samþykktu aðildarríkin aukið samstarf um viðbúnað við neyðarástand og fjölbreytni í birgðum.aa+2

Viðbrögð stjórnvalda og framhaldið

Skýrslan kemur út á viðkvæmum tíma fyrir bandaríska stefnumótun. Í janúar 2026 gaf Donald Trump forseti út tilskipun þar sem kveðið var á um samningaviðræður við viðskiptafélaga til að bregðast við öryggisáhættu vegna innflutnings á unnum mikilvægum hráefnum, þar sem samningamenn fengu fyrirmæli um að skila niðurstöðum fyrir 13. júlí. Hvort þær viðræður hafi skilað árangri sem nægir til að koma í veg fyrir tolla er enn óljóst þar sem fresturinn er nú liðinn.whitecase+1

Skilaboð IEA eru skýr: án viðvarandi aukningar í fjárfestingum og hraðari fjölbreytni í birgðum munu skortur á kopar, litíum og sjaldgæfum jarðefnum hamla orkuskiptum og gera þjóðir berskjaldaðar fyrir truflunum á framboði með víðtækum efnahagslegum afleiðingum.