Ο IEA προειδοποιεί ότι οι επενδύσεις σε κρίσιμα ορυκτά μειώθηκαν κατά 9% το 2025

Ο Διεθνής Οργανισμός Ενέργειας (IEA) δημοσίευσε την Πέμπτη την έκθεση Global Critical Minerals Outlook 2026, προειδοποιώντας ότι οι επενδύσεις στην ανάπτυξη κρίσιμων ορυκτών μειώθηκαν κατά 9% το 2025 —η πρώτη συρρίκνωση μετά από αρκετά διαδοχικά έτη ανάπτυξης— καθώς η μεταβλητότητα των τιμών και οι γεωπολιτικές εντάσεις υπονόμευσαν τις προσπάθειες των δυτικών εθνών να διαφοροποιήσουν τις εφοδιαστικές αλυσίδες μακριά από την Κίνα.

Η ανατροπή των επενδύσεων απειλεί την ενεργειακή μετάβαση

Ο IEA ανέφερε ότι η μεταβλητότητα των τιμών και οι γεωπολιτικές εντάσεις επιβάρυναν τις επενδύσεις, τερματίζοντας μια παρατεταμένη περίοδο αύξησης των δαπανών στον τομέα. Η μείωση σηματοδοτεί μια απότομη στροφή από το 2024, όταν οι επενδύσεις ήδη επιβραδύνονταν —αυξανόμενες μόλις κατά 5% εκείνο το έτος σε σύγκριση με 14% το 2023. Η έκθεση έρχεται καθώς η ζήτηση για ορυκτά απαραίτητα για μπαταρίες, ηλεκτρικά δίκτυα και αμυντικές εφαρμογές συνεχίζει να επιταχύνεται, με τη ζήτηση λιθίου μόνο να προβλέπεται να αυξηθεί κατά περισσότερο από 350% μεταξύ 2024 και 2040.unctad+4

Τα ευρήματα υπογραμμίζουν ένα διευρυνόμενο χάσμα μεταξύ των πολιτικών δεσμεύσεων και της πραγματικότητας της αγοράς. Ενώ οι κυβερνήσεις έχουν υπογράψει δεκάδες εταιρικές σχέσεις για κρίσιμα ορυκτά από το 2022 και έχουν εισαγάγει σχεδόν 100 νέα μέτρα που σχετίζονται με τις εξαγωγές από το 2020, τα δεδομένα του IEA υποδηλώνουν ότι το ιδιωτικό κεφάλαιο έχει υποχωρήσει ενόψει των χαμηλών τιμών των ορυκτών και των αβέβαιων εμπορικών συνθηκών.unctad

Περιορισμοί εξαγωγών και το σημείο συμφόρησης του θειικού οξέος

Η έκθεση επισήμανε τους αυξανόμενους ελέγχους των εξαγωγών ως σημαντικό κίνδυνο για τις εφοδιαστικές αλυσίδες. Μεταξύ των πιο οξέων ευπαθειών είναι η απόφαση της Κίνας, που ανακοινώθηκε τον Απρίλιο, να σταματήσει τις εξαγωγές θειικού οξέος από τον Μάιο του 2026. Το θειικό οξύ είναι μια θεμελιώδης χημική ουσία στην επεξεργασία χαλκού, κοβαλτίου και λιθίου, και η Κίνα αποτελούσε σημαντικό παγκόσμιο προμηθευτή. Το Πεκίνο είχε ήδη μειώσει την ποσόστωση εξαγωγών του σε 700.000 τόνους για τις αρχές του 2026, από 1,3 εκατομμύρια τόνους την ίδια περίοδο του προηγούμενου έτους.exiger+2

Ο Εκτελεστικός Διευθυντής του IEA, Fatih Birol, έχει επανειλημμένα προειδοποιήσει ότι η εξάρτηση του κόσμου από μία μόνο χώρα για κρίσιμα ορυκτά αποτελεί σοβαρό κίνδυνο τόσο για την ενεργειακή όσο και για την οικονομική ασφάλεια. Στην υπουργική συνάντηση του IEA τον Φεβρουάριο του 2026, τα κράτη μέλη ενέκριναν την ενισχυμένη συνεργασία για την ετοιμότητα έκτακτης ανάγκης και τη διαφοροποίηση του εφοδιασμού.aa+2

Πολιτική απόκριση και τι ακολουθεί

Η έκθεση έρχεται σε μια ευαίσθητη στιγμή για την πολιτική των ΗΠΑ. Τον Ιανουάριο του 2026, ο Πρόεδρος Donald Trump εξέδωσε διακήρυξη με την οποία κατευθύνει τη διαπραγμάτευση συμφωνιών με εμπορικούς εταίρους για την αντιμετώπιση των κινδύνων εθνικής ασφάλειας από τις εισαγωγές επεξεργασμένων κρίσιμων ορυκτών, με τους διαπραγματευτές να έχουν λάβει οδηγίες να υποβάλουν αναφορά έως τις 13 Ιουλίου. Το αν αυτές οι διαπραγματεύσεις απέδωσαν αποτελέσματα ικανά να αποτρέψουν τους δασμούς παραμένει ένα ανοιχτό ερώτημα, καθώς η προθεσμία έχει πλέον παρέλθει.whitecase+1

Το μήνυμα του IEA είναι σαφές: χωρίς μια διαρκή αύξηση των επενδύσεων και ταχύτερη διαφοροποίηση, οι ελλείψεις σε χαλκό, λίθιο και στοιχεία σπάνιων γαιών θα περιορίσουν την ενεργειακή μετάβαση και θα εκθέσουν τα έθνη σε διαταραχές του εφοδιασμού με ευρείες οικονομικές συνέπειες.