2.600 ára gamalt flak gefur af sér elsta þekkta farm af hrájárni

Rannsakendur við Háskólann í Haifa tilkynntu á miðvikudag að neðansjávargröftur undan norðurströnd Ísraels við Miðjarðarhafið hafi leitt í ljós það sem þeir lýsa sem elsta þekkta sjóflutning á hrájárni, sem er um 2.600 ára gamall. Níu klumpar af óunnu járni, þekktir sem "blooms", voru sóttir úr skipbroti í Dor-lóninu nálægt Carmel-ströndinni og birtir í ritrýnda tímaritinu Heritage Science, sem er hluti af Nature-hópnum.english.news+3

Uppgötvunin ögrar langvarandi forsendum um hvernig járn fór í gegnum fornar viðskiptaleiðir. Fræðimenn höfðu almennt talið að járn væri brætt og strax hamrað í fullunnar stangir á framleiðslustöðum. Klumparnir úr Dor-lóninu sýna engin merki um mótun eða frekari vinnslu, sem bendir til þess að þeir hafi verið sendir í sínu hráa ástandi, eins og þeir komu úr bræðsluferlinu, til að vinna úr þeim annars staðar.israel+1

Gluggi inn í viðskipti járnaldar

"Þetta er elsta fornleifafræðilega sönnunargagnið sem vitað er um í dag á sjóflutningum á járnblokkum í því ástandi sem þær komu úr bræðsluferlinu," sagði prófessor Tzilla Eshel við Háskólann í Haifa, sem stýrði rannsókninni. Ólíkt kopar og bronsi var ekki hægt að bræða járn í fljótandi formi í fornöld. Í staðinn var málmgrýti hitað með viðarkolum til að framleiða fastan, gljúpan massa fullan af gjalli og óhreinindum, sem járnsmiðir myndu venjulega hamra á meðan hann var heitur til að búa til nothæfan málm.themedialine+2

Kolefnisaldursgreining á kolbrenndri eikargrein sem var föst í einum klumpinum setti farminn á lok sjöundu aldar eða byrjun sjöttu aldar f.Kr. – ólgutíma þegar yfirráð yfir svæðinu færðust á milli Assýríu-, Egypta- og Babýloníuvelda. Eshel sagði við The Times of Israel að tímasetningin væri líklega engin tilviljun: "Þetta var spennuþrungið tímabil stöðugra landvinninga í suðurhluta Levant og járn var mjög mikilvæg auðlind. Ef þú framleiðir klumpa þýðir það að einhver er að bíða eftir þeim hinum megin".timesofisrael+1

Áhrif á fornar viðskiptaleiðir

Klumparnir, sem hver um sig vó á milli fimm og 10 kíló, voru ótrúlega vel varðveittir. Ytra gjalllag þeirra virkaði sem náttúruleg vörn gegn tæringu og hélt járninu inni í sér fersku eftir meira en tvær árþúsundir neðansjávar. Prófessor Aren Maeir við Bar-Ilan háskólann, sem tók ekki þátt í rannsókninni, kallaði niðurstöðurnar opinberandi. "Það hefur verið mikil umræða um hvort það væri mögulegt að járnbræðsla færi fram á einum stað og járnsmíði á öðrum," sagði hann við The Times of Israel. "Nú vitum við að það var mögulegt að þessi tvö stig framleiðslunnar ættu sér stað sérstaklega".timesofisrael

Skipbrotið er eitt af þremur járnaldarfarmum sem áður hafa verið auðkennd í Dor-lóninu, sem spanna 11. til 6. öld f.Kr., skjalfest í fyrri rannsókn sem birt var í Antiquity. Rannsakendur vonast til að framtíðargreining muni ákvarða landfræðilegan uppruna járnsins og áætla að hefja aftur uppgröft í lóninu síðar á þessu ári.phys+2