ՄՏԳ-ն կոչ է անում ստեղծել գազի ռազմավարական պաշարներ, քանի որ եվրոպական գները հասել են 2023 թվականի առավելագույնին

Եվրոպայում գազի գները չորեքշաբթի հասել են 2023 թվականի սկզբից ի վեր ամենաբարձր մակարդակին, քանի որ Միջազգային էներգետիկ գործակալությունը (ՄՏԳ) կառավարություններին հորդորել է ստեղծել գազի ռազմավարական պաշարներ՝ նախազգուշացնելով, որ ձմռան նախաշեմին մայրցամաքի պաշարների մակարդակը վտանգավոր ցածր է:

Հոլանդական TTF-ի առաջիկա ամսվա պայմանագրի գինը, որը Եվրոպայի մեծածախ գազի գնի հիմնական ցուցանիշն է, չորեքշաբթի առավոտյան գերազանցել է 79 եվրոն մեկ մեգավատ-ժամի դիմաց: Սա պայմանավորված է Հորմուզի նեղուցով հեղուկ բնական գազի մատակարարումների ամիսներ տևող խափանումներով, որոնք առաջացել են ԱՄՆ-ի և Իրանի միջև հակամարտության պատճառով: Gas Infrastructure Europe-ի տվյալներով՝ ԵՄ ստորգետնյա գազապահեստարանները լցված են ընդամենը 67 տոկոսով, ինչը զգալիորեն ցածր է անցյալ տարվա այս ժամանակահատվածի 80 տոկոս մակարդակից: Գերմանիայի պաշարները սեպտեմբերի 1-ի դրությամբ կազմում են ընդամենը 53 տոկոս, ինչը վերջին 15 տարվա ամենավատ ցուցանիշն է:euronews+3

ՄՏԳ-ն առաջարկում է նոր մոտեցում

Չորեքշաբթի հրապարակված «Գազի պաշարների մեխանիզմներ և ճկունության տարբերակներ» զեկույցում ՄՏԳ-ն պնդում է, որ կառավարությունները պետք է դուրս գան պահեստավորման կոշտ պարտադիր պահանջներից և փոխարենը ստեղծեն ռազմավարական պաշարներ, որոնք կպահվեն առևտրային շուկայից դուրս և կօգտագործվեն միայն արտակարգ իրավիճակներում: ԵՄ մի շարք երկրներ, այդ թվում՝ Իտալիան, Լեհաստանը և Իսպանիան, արդեն ունեն ազգային ռազմավարական գազի պաշարներ. 2025 թվականին դաշինքում պահվում է մոտ 12 միլիարդ խորանարդ մետր գազ, ինչը կազմում է տարեկան սպառման մոտ 3.5 տոկոսը:euronews

Գործակալությունը նշել է, որ կառավարությունները պետք է ուսումնասիրեն պաշարների համակարգումը ԵՄ կամ միջազգային մակարդակով և նույնիսկ առաջարկել է Ուկրաինայում 10-ից 15 միլիարդ խորանարդ մետր գազ պահելու հնարավորությունը, երբ պայմանները թույլ տան: Այլ առաջարկներից են հին ՀԲԳ նավերի օգտագործումը որպես ժամանակավոր լողացող պահեստարաններ և համատեղ համաձայնագրերի ստեղծումը՝ դեֆիցիտի ժամանակ ՀԲԳ բեռների ուղղությունը փոխելու համար:euronews

Մատակարարումների ճգնաժամի խորացում

Պաշարների պակասը արտացոլում է մատակարարումների մի քանի համընկնող խափանումներ: Հորմուզի նեղուցի փաստացի փակումը, որով նախկինում իրականացվում էր համաշխարհային ՀԲԳ առևտրի մոտ 20 տոկոսը, արդեն մի քանի ամիս է՝ արգելափակել է մատակարարումները: Միևնույն ժամանակ, մարտին տեղի ունեցած գործադուլները լրջորեն վնասել են Քաթարի Ras Laffan համալիրի երկու ՀԲԳ արտադրական միավորները՝ տարեկան 17 միլիարդ խորանարդ մետր հզորության կորստով, ինչը կազմում է Քաթարի ՀԲԳ արտահանման մոտ 17 տոկոսը: Վերանորոգումը, ըստ կանխատեսումների, կտևի երեքից հինգ տարի:euronews

Goldman Sachs The Goldman Sachs Group, Inc. ↘ 0.75% ընկերության վերլուծաբանները գնահատում են, որ եթե Մերձավոր Արևելքից արտահանումը վերականգնվի միայն աստիճանաբար, 2026 թվականի դեկտեմբերին TTF-ի գինը կարող է բարձրանալ 100 եվրո/ՄՎտժ-ից, որպեսզի Եվրոպա բավարար քանակությամբ ՀԲԳ ներգրավվի:euronews

Ճնշումը մեծացնում է նաև այն հանգամանքը, որ Եվրոպական հաշվեքննիչ պալատը չորեքշաբթի նախազգուշացրել է, որ ռուսական էներգակիրներից հրաժարվելու ԵՄ ծրագիրը «տատանվում է»: Անդամ պետությունները հատկացրել են ընդամենը 54.3 միլիարդ եվրո այն 300 միլիարդից, որը, ըստ Եվրոպական հանձնաժողովի, անհրաժեշտ կլինի: Աուդիտորները նշել են, որ ռուսական գազից հրաժարվելու ԵՄ ծրագիրը, որը ներառում է 2027 թվականի հունվարի 1-ից ռուսական ՀԲԳ-ի ներմուծման լիակատար արգելքը, իրականացվում է անկայուն պահին:unn+1

Ձմեռային ռիսկեր և տոկոսադրույքների ճնշում

Էներգետիկ ճգնաժամն արդեն ազդում է լայն տնտեսության վրա: Օգոստոսին եվրոգոտում գնաճը հասել է 3.3 տոկոսի՝ հիմնականում էներգակիրների բարձր գների պատճառով: Շուկաները գրեթե ամբողջությամբ կանխատեսում են, որ Եվրոպական կենտրոնական բանկը հինգշաբթի օրը կբարձրացնի տոկոսադրույքը քառորդ տոկոսով, ինչը ավանդային տոկոսադրույքը կհասցնի 2.5 տոկոսի: Ներդրողները նաև վաճառել են եվրոպական պարտատոմսերը՝ մտավախություն ունենալով, որ էներգակիրների բարձր գները գնաճը և փոխառության ծախսերը ավելի երկար ժամանակով բարձր կպահեն:euronews

Oxford Economics-ի տվյալներով՝ ԵՄ-ում գազի սպառումը մնում է 2021 թվականի մակարդակից 15-20 տոկոսով ցածր, ինչը նշանակում է, որ մայրցամաքը կարող է գործել ավելի ցածր պաշարներով, սակայն դա պահանջում է ավելի մեծ կախվածություն ձմեռային ՀԲԳ ներմուծումներից, որոնք պետք է ժամանեն ժամանակին և բավարար ծավալով:euronews