Իսրայելական հարվածները վնասել են Եմենի ազգային թանգարանը Սանայում

Անցյալ չորեքշաբթի Եմենի մայրաքաղաք Սանայի վրա իսրայելական ավիահարվածները վնասել են Եմենի ազգային թանգարանը՝ ջարդելով պատուհաններն ու դռները և վտանգելով հաստատությունում պահվող հազարավոր հնագույն արտեֆակտների անվտանգությունը։ Հարձակումը, որի հետևանքով զոհվել է առնվազն 46 մարդ, իսկ 165-ը՝ վիրավորվել, հրատապ մտահոգություններ է առաջացրել ընթացիկ տարածաշրջանային հակամարտության պայմաններում Եմենի մշակութային ժառանգության պաշտպանության վերաբերյալ։timesofisrael+4

Սեպտեմբերի 10-ի հարվածները թիրախավորել են Սանայում և Ալ-Ջաուֆի հյուսիսային նահանգում գտնվող բազմաթիվ վայրեր, այդ թվում՝ ռազմական շտաբը, վառելիքի կայանը և երկու տեղական թերթերի գրասենյակները, որտեղ զոհերի թվում եղել են 26 լրագրողներ։ Associated Press-ի կողմից թանգարանի տարածքից արված կադրերում երևում է բակում ցրված բեկորներ, ինչպես նաև հավաքածուի ցուցանմուշների գովազդային պաստառներ, որոնք ցրված են տարածքում։theartnewspaper+3

Մշակութային ժառանգությանը հասցված լայնածավալ վնասներ

Սանայի համալսարանի հնագետ և պրոֆեսոր Ամիդա Շոլանը The Art Newspaper-ին հաստատել է, որ վնասը «տարածվել է թանգարանի գլխավոր դահլիճի վրա, որտեղ ցուցադրված են մի շարք արտեֆակտներ և լուսանկարներ, ինչպես նաև թանգարանի դռների, պատուհանների և պահեստային սենյակների վրա»։ Թանգարանի 20-րդ դարի սկզբի շենքը, որն ինքնին համարվում է պատմական հուշարձան, ամբողջությամբ կրել է ջարդված պատուհանների և ճակատային մասի վնասներ։theartnewspaper+2

Հաստատությունում պահվում է ավելի քան 75,000 պատմական արտեֆակտ, այդ թվում՝ հնագույն քանդակներ, ձեռագրեր և նախաիսլամական շրջանի իրեր, ինչպես նաև իսլամական պատմությունը և Եմենի ավելի վերջին անցյալը փաստող առարկաներ։ Նրա ամենաթանկարժեք ցուցանմուշներից է մ.թ.ա. 5-6-րդ դարերի Մաադ Քարիբի բրոնզե արձանը, որը համարվում է Եմենի հնագիտական ժառանգության հիմնաքարը։turkiyetoday+1

Շոլանը, որը հարձակման պահին Եմենից դուրս էր, հատուկ մտահոգություն է հայտնել անվտանգության խախտման վերաբերյալ։ «Մեր ամենամեծ մտահոգությունը ներկայումս թալանի վտանգն է, հատկապես այն պատճառով, որ բոլոր դռներն ու պատուհանները ամբողջությամբ ոչնչացվել են», – ասել է նա The Art Newspaper-ին։ Թանգարանը, որը վերաբացվել էր 2023 թվականի մայիսին՝ Եմենի քաղաքացիական պատերազմի պատճառով մոտ 10 տարի փակ մնալուց հետո, այժմ իր հավաքածուի պաշտպանության հարցում նոր խոցելիություններ ունի։apnews+1

Միջազգային պաշտպանության կոչեր

Հութիների մշակույթի նախարարությունը հրատապ կոչեր է ուղղել ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ին՝ կոչ անելով ՄԱԿ-ի մշակութային գործակալությանը դատապարտել հարձակումը և միջամտել Եմենի մշակութային ժառանգությունը պաշտպանելու համար։ Սանայի Հնությունների և թանգարանների գլխավոր վարչությունը հարձակումները որակել է «հանցավոր» և հղում կատարել Զինված հակամարտության դեպքում մշակութային արժեքների պաշտպանության մասին 1954 թվականի Հաագայի կոնվենցիային։timesofisrael+2

«Ազգային թանգարանը ոչ միայն Եմենի մշակութային ինքնության հիմնաքարն է, այլև մարդկության ընդհանուր ժառանգության կենսական մասը», – ընդգծել են պաշտոնյաները ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ին ուղղված իրենց հայտարարության մեջ։ Նախարարությունը կոչ է արել միջազգային հանրությանը փաստագրել այս գործողությունները որպես մարդկային ժառանգության դեմ ուղղված խախտումներ՝ հաշվետվողականությունն ապահովելու համար։english.almayadeen+1

Այնուամենայնիվ, վնասը գնահատելու ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի կարողությունը մնում է սահմանափակ։ ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի խոսնակը The Art Newspaper-ին ասել է, որ կազմակերպությունը «դեռևս չի կարողացել ստուգել մշակութային ժառանգությանը հասցված վնասները, քանի որ կազմակերպությունը Սանայում ներկայացուցչություն չունի»։ ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ն դադարեցրել է բոլոր գործողությունները հութիների վերահսկողության տակ գտնվող տարածքներում այն բանից հետո, երբ նրա չորս աշխատակիցներ ձերբակալվել էին դե ֆակտո իշխանությունների կողմից և մնում են կալանքի տակ։theartnewspaper

Տարածաշրջանային լարվածություն և մշակութային ազդեցություն

Հարվածները Իսրայելի պատասխանի մի մասն էին հութիների անօդաչու թռչող սարքի հարձակմանը, որը ճեղքել էր Իսրայելի հակաօդային պաշտպանությունը և վթարի ենթարկվել Իսրայելի հարավում գտնվող Ռամոն օդանավակայանում՝ վիրավորելով մեկ մարդու։ Իրանի աջակցությունը վայելող հութիները ավելի քան 22 ամիս է, ինչ հրթիռներ և անօդաչու թռչող սարքեր են արձակում Իսրայելի ուղղությամբ՝ պնդելով, որ իրենց գործողություններն աջակցում են պաղեստինցիներին Գազայի ընթացիկ հակամարտության ժամանակ։thehill+2

Սանայի հին քաղաքը՝ ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի Համաշխարհային ժառանգության օբյեկտը, որը գտնվում է պայթյունների մոտակայքում, կարծես թե խուսափել է վնասներից։ Ավելի քան 2500 տարի անընդմեջ բնակեցված հնագույն մետրոպոլիսը մ.թ.ա. երկրորդ դարում դարձել է Եմենի թագավորության կենտրոնը, իսկ ավելի ուշ ծառայել է որպես կարևոր ներքին առևտրային հանգույց։theartnewspaper

«Մենք ողջունում ենք վնասը փաստագրելու ցանկացած ջանք, քանի որ դա օգնում է միջազգային հանրության ուշադրությունը հրավիրել իրավիճակի լրջության և Եմենի ժառանգությունը պաշտպանելու հրատապ անհրաժեշտության վրա», – ասել է Շոլանը։theartnewspaper