Πέθανε σε ηλικία 96 ετών ο Γιούργκεν Χάμπερμας, γίγαντας της σύγχρονης φιλοσοφίας

Ο Γιούργκεν Χάμπερμας, ο Γερμανός φιλόσοφος και κοινωνικός θεωρητικός που διαμόρφωσε τη μεταπολεμική ευρωπαϊκή πνευματική ζωή και υπερασπίστηκε τη δύναμη του ορθολογικού δημόσιου διαλόγου, πέθανε το Σάββατο στο Στάρνμπεργκ της Γερμανίας. Ήταν 96 ετών. Ο εκδοτικός του οίκος, Suhrkamp Verlag, επιβεβαίωσε τον θάνατο εκ μέρους της οικογένειας στο Γερμανικό Πρακτορείο Ειδήσεων (dpa).zevener-zeitung+1

Μια ζωή αφιερωμένη στον ορθό λόγο

Γεννημένος στις 18 Ιουνίου 1929 στο Ντίσελντορφ, ο Χάμπερμας ενηλικιώθηκε στη σκιά της ναζιστικής εποχής, μια εμπειρία που άφησε πίσω της αυτό που ο ίδιος αποκάλεσε κάποτε "εκείνη την πρώτη ρήξη, που παραμένει ακόμη ανοιχτή". Ήταν μια πληγή που τροφοδότησε μια δια βίου δέσμευση στους δημοκρατικούς κανόνες και την πεποίθηση ότι ο ορθός λόγος, που ασκείται μέσω της ανοιχτής επικοινωνίας, θα μπορούσε να αποτελέσει το θεμέλιο για μια δίκαιη κοινωνία.encyclopedia

Ο Χάμπερμας ξεκίνησε την ακαδημαϊκή του καριέρα τη δεκαετία του 1950 ως ερευνητικός βοηθός του Τέοντορ Β. Αντόρνο στο Ινστιτούτο Κοινωνικών Ερευνών της Φρανκφούρτης, την πνευματική έδρα της Σχολής της Φρανκφούρτης και της κριτικής θεωρίας. Στη συνέχεια κατέλαβε έδρες καθηγητή στη Χαϊδελβέργη και τη Φρανκφούρτη και υπηρέτησε ως συνδιευθυντής του Ινστιτούτου Μαξ Πλανκ στο Στάρνμπεργκ από το 1971 έως το 1983. Το κορυφαίο έργο του το 1981, "Θεωρία της επικοινωνιακής δράσης", υποστήριξε ότι η αμοιβαία κατανόηση, και όχι η στρατηγική χειραγώγηση, αποτελεί τον θεμελιώδη προσανατολισμό της ανθρώπινης γλώσσας — ένα πλαίσιο που επαναπροσδιόρισε τις συζητήσεις στη φιλοσοφία, την κοινωνιολογία, την πολιτική θεωρία και το δίκαιο. Το προγενέστερο έργο του, "Η δομική μεταμόρφωση της δημόσιας σφαίρας", παραμένει σημείο αναφοράς για τους μελετητές που εξετάζουν τα μέσα ενημέρωσης, τη δημοκρατία και τον κοινωνικό βίο.britannica+2

Μια ανήσυχη συνταξιοδότηση

Ακόμη και μετά την αποχώρησή του από τη Φρανκφούρτη το 1994, ο Χάμπερμας παρέμεινε μια ισχυρή δημόσια φωνή. Τοποθετήθηκε για τον πόλεμο στο Κοσσυφοπέδιο, την ευρωπαϊκή ολοκλήρωση, τον πόλεμο στο Ιράκ, την πολιτική της εποχής της πανδημίας και τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία. Τον Νοέμβριο του 2023, ο ίδιος και τρεις συν-συγγραφείς δημοσίευσαν μια αμφιλεγόμενη δήλωση υποστηρίζοντας ότι η στρατιωτική απάντηση του Ισραήλ στην επίθεση της Χαμάς στις 7 Οκτωβρίου ήταν "κατ' αρχήν δικαιολογημένη", προειδοποιώντας παράλληλα κατά του αντισημιτισμού — μια θέση που προκάλεσε τόσο επαίνους όσο και κριτική. Μόλις στα τέλη του 2024, απηύθυνε δημόσια ομιλία στο Μόναχο αναλύοντας την πορεία της αμερικανικής πολιτικής και την κατάσταση των διατλαντικών σχέσεων.aktuelles.uni-frankfurt+3

Το ημιτελές έργο

Ο Χάμπερμας πέρασε τα τελευταία του χρόνια στο σπίτι του στη λίμνη Στάρνμπεργκ, όπου ζούσε από το 1994. Σε συνέντευξή του το 2025 στο περιοδικό The Nation, εξέφρασε τη βαθιά του ανησυχία για την υποχώρηση από τις αξίες του Διαφωτισμού, λέγοντας ότι ήταν μάρτυρας μιας "πληθώρας μελετών" που "απλώς υποθέτουν το τέλος της νεωτερικότητας με μια ορισμένη αυτονόητη στάση, ακόμη και σκληρότητα". Ήταν μια χαρακτηριστική στάση: μέχρι το τέλος, ο Χάμπερμας επέμενε ότι το έργο της νεωτερικότητας δεν ήταν νεκρό αλλά ημιτελές — και ότι η παραίτηση από τον ορθολογικό διάλογο ισοδυναμούσε με παραίτηση από την ίδια τη δημοκρατία.wikipedia+1