NASA και ESA δημοσιεύουν εικόνα του αρχαίου σφαιρωτού σμήνους M30 από το Hubble

Μια νέα εικόνα από το διαστημικό τηλεσκόπιο Hubble της NASA/ESA αποκαλύπτει το σφαιρωτό σμήνος Messier 30 (M30), μια πυκνή και αρχαία ομάδα αστέρων που, σύμφωνα με τους αστρονόμους, μπορεί να βοηθήσει στην κατανόηση της εξέλιξης του Γαλαξία μας. Η ESA δημοσίευσε την εικόνα στις 5 Νοεμβρίου 2026 ως την εικόνα του μήνα, ενώ η NASA τη δημοσίευσε στις 6 Νοεμβρίου. Το σμήνος, γνωστό και ως NGC 7099, βρίσκεται σε απόσταση περίπου 27.500 ετών φωτός στον αστερισμό του Αιγόκερω.nasa.gov+2

Το σμήνος πήρε το όνομά του από τον Γάλλο αστρονόμο Charles Messier, ο οποίος το κατέγραψε ανάμεσα στα ασαφή αντικείμενα που οι πρώτοι χρήστες τηλεσκοπίων θα μπορούσαν να μπερδέψουν με κομήτες.nasa.gov

Τρία προγράμματα, μία εικόνα

Η νέα απεικόνιση συνδυάζει δεδομένα από τρία προγράμματα παρατήρησης του Hubble και καλύπτει το υπεριώδες, το ορατό και το εγγύς υπέρυθρο φάσμα. Το πρώτο, υπό την καθοδήγηση του Ata Sarajedini, χρησιμοποίησε την κάμερα Advanced Camera for Surveys για να μελετήσει δεκάδες σφαιρωτά σμήνη του Γαλαξία στο κόκκινο και εγγύς υπέρυθρο φως, εντοπίζοντας αστέρες με μάζα μόλις 20% της μάζας του Ήλιου. Ένα δεύτερο πρόγραμμα, με επικεφαλής τον Giampaolo Piotto, χρησιμοποίησε την κάμερα Wide Field Camera 3 με φίλτρα για το μπλε φως. Αυτά τα δεδομένα βοήθησαν τους ερευνητές να μελετήσουν τους «μπλε περιπλανώμενους» αστέρες και τους πολλαπλούς αστρικούς πληθυσμούς που μπορούν να συνυπάρχουν σε ένα σμήνος. Ένα τρίτο πρόγραμμα, υπό τον Mattia Libralato, παρακολούθησε πώς αυτοί οι πληθυσμοί κινήθηκαν κατά τη διάρκεια των 15 ετών από τότε που το Hubble τους παρατήρησε για πρώτη φορά.science.nasa.gov

Μια προγενέστερη εικόνα του M30 από το Hubble, η οποία βασιζόταν μόνο σε δεδομένα της Advanced Camera for Surveys, έδειχνε αρκετές εκατοντάδες χιλιάδες αστέρες σε ένα σμήνος διαμέτρου περίπου 90 ετών φωτός που σχηματίστηκε πριν από 13 δισεκατομμύρια χρόνια.science.nasa.gov

Στοιχεία για τη γαλαξιακή ιστορία

Τα σφαιρωτά σμήνη είναι περίπου σφαιρικές ομάδες δεκάδων χιλιάδων έως εκατομμυρίων αστέρων. Συνήθως περιφέρονται στο φωτοστέφανο ενός γαλαξία, και ο Γαλαξίας μας διαθέτει τουλάχιστον 150 από αυτά, σύμφωνα με την ESA/Hubble. Οι αστρονόμοι εκτιμούν την ηλικία τους μεταξύ 11,5 και 13,5 δισεκατομμυρίων ετών, επομένως ορισμένα είναι σχεδόν τόσο παλιά όσο το σύμπαν. Τα σμήνη που σχηματίστηκαν μέσα στον γαλαξία μπορούν να λειτουργήσουν ως χρονοκάψουλες που διατηρούν την πρώιμη χημεία του.esahubble.org+1

Αυτά τα σμήνη έχουν διαμορφώσει όσα γνωρίζουν οι αστρονόμοι για τον γαλαξία εδώ και πάνω από έναν αιώνα. Ο Harlow Shapley χρησιμοποίησε μεταβλητούς αστέρες σε σφαιρωτά σμήνη για να αποδείξει ότι ο Ήλιος δεν βρίσκεται στο κέντρο του Γαλαξία. Ωστόσο, οι μετρήσεις απόστασης που έκανε ήταν λανθασμένες, οδηγώντας τον στο συμπέρασμα ότι ο γαλαξίας είχε περίπου διπλάσιο μέγεθος από το πραγματικό.science.nasa.gov

Το M30 ενδέχεται να μην σχηματίστηκε καθόλου στον Γαλαξία μας. Οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι αυτό και πολλά άλλα σφαιρωτά σμήνη περιφέρονται με αντίθετη φορά από την περιστροφή του γαλαξία. Αυτό υποδηλώνει ότι ο Γαλαξίας μπορεί να τα συνέλαβε πριν από πολύ καιρό.science.nasa.gov