NASA ve ESA, Hubble’ın M30 antik yıldız kümesi görüntüsünü yayınladı

NASA/ESA Hubble Uzay Teleskobu'ndan alınan yeni bir görüntü, gökbilimcilerin Samanyolu'nun nasıl geliştiğini anlamaya yardımcı olabileceğini söylediği yoğun ve antik bir yıldız grubu olan küresel küme Messier 30'u (M30) gösteriyor. ESA, görüntüyü 5 Kasım 2026'da ESA/Hubble Ayın Fotoğrafı olarak yayınladı ve NASA 6 Kasım'da paylaştı. NGC 7099 olarak da bilinen küme, Oğlak takımyıldızında yaklaşık 27,500 ışık yılı uzaklıkta yer alıyor.nasa.gov+2

Küme, adını, onu erken dönem teleskop kullanıcılarının kuyruklu yıldızlarla karıştırabileceği bulanık nesneler listesine ekleyen Fransız gökbilimci Charles Messier'den alıyor.nasa.gov

Üç program, tek bir resim

Yeni görüntü, üç Hubble gözlem programından gelen verileri birleştiriyor ve morötesi, görünür ve yakın kızılötesi ışığı kapsıyor. Ata Sarajedini liderliğindeki ilk program, Samanyolu'ndaki düzinelerce küresel kümeyi kırmızı ve yakın kızılötesi ışıkta incelemek için Gelişmiş Araştırma Kamerası'nı (Advanced Camera for Surveys) kullandı ve Güneş kütlesinin %20'si kadar küçük yıldızları tespit etti. Giampaolo Piotto liderliğindeki ikinci program, daha mavi ışık filtreleri için Geniş Alan Kamerası 3'ü (Wide Field Camera 3) kullandı. Bu veriler, araştırmacıların "mavi başıboş" (blue straggler) yıldızları ve tek bir küme içinde yaşayabilen çoklu yıldız popülasyonlarını incelemelerine yardımcı oldu. Mattia Libralato liderliğindeki üçüncü program ise, Hubble'ın onları ilk gözlemlediği 15 yıl boyunca bu popülasyonların nasıl hareket ettiğini takip etti.science.nasa.gov

Sadece Gelişmiş Araştırma Kamerası verilerinden oluşturulan M30'un daha önceki bir Hubble görüntüsü, 13 milyar yıl önce oluşan yaklaşık 90 ışık yılı genişliğindeki bir kümede birkaç yüz bin yıldızı gösteriyordu.science.nasa.gov

Galaktik tarihe dair ipuçları

Küresel kümeler, on binlerce ila milyonlarca yıldızdan oluşan kabaca küresel gruplardır. Genellikle bir galaksinin halesinde yörüngede dönerler ve ESA/Hubble'a göre Samanyolu'nda bunlardan en az 150 tane bulunmaktadır. Gökbilimciler yaşlarını 11.5 milyar ile 13.5 milyar yıl arasında tahmin ediyorlar, bu nedenle bazıları neredeyse evren kadar yaşlıdır. Galaksi içinde oluşan kümeler, erken dönem kimyasını koruyan zaman kapsülleri görevi görebilir.esahubble.org+1

Bu kümeler, gökbilimcilerin galaksi hakkındaki bilgilerini bir asırdan fazla süredir şekillendirmiştir. Harlow Shapley, Güneş'in Samanyolu'nun merkezinde olmadığını göstermek için küresel kümelerdeki değişen yıldızları kullandı. Ancak mesafe ölçümleri yanlıştı ve bu durum galaksinin gerçek boyutunun yaklaşık iki katı olduğunu düşünmesine yol açtı.science.nasa.gov

M30, Samanyolu'nda hiç oluşmamış olabilir. Araştırmacılar, M30 ve diğer birçok küresel kümenin galaksinin dönüş yönünün tersine hareket ettiğini buldular. Bu durum, Samanyolu'nun onları çok uzun zaman önce yakalamış olabileceğini gösteriyor.science.nasa.gov