Mjótt á mununum fyrir þjóðaratkvæðagreiðsluna um ESB-viðræður á laugardag

Íslendingar ganga að kjörborðinu á laugardaginn til að ákveða hvort stjórnvöld eigi að taka upp þráðinn í viðræðum um inngöngu í Evrópusambandið. Atkvæðagreiðslan gæti markað tímamót fyrir eyríkið í Norður-Atlantshafi, rúmum áratugi eftir að gengið var frá samningaborðinu.

Nýjasta könnun rannsóknarfyrirtækisins Maskínu, sem gerð var á tímabilinu 21. til 25. ágúst, sýnir að 51,3% svarenda styðja að viðræður við Brussel verði hafnar að nýju en 48,7% eru andvíg, samkvæmt Reuters. Munurinn hefur dregist saman úr 4,4 prósentustigum í könnun í miðjum ágúst í aðeins 2,6 prósentustig, að því er Bloomberg greindi frá.reuters+1

Hvað er undir

Atkvæðagreiðslan þann 29. ágúst snýst ekki um aðildina sjálfa. Kjósa þyrfti aftur um endanlegan samning áður en Ísland gengi í sambandið. Verði niðurstaðan „já“ áætlar utanríkisráðuneytið í minnisblaði að viðræður gætu hafist fyrir lok árs 2026 og lokið innan 18 til 24 mánaða.reuters

Ísland hætti viðræðum við ESB árið 2013 eftir fjögurra ára samningaferli, en hækkandi framfærslukostnaður, stríðið í Úkraínu og endurteknar hótanir Donalds Trump Bandaríkjaforseta um að innlima nágrannalandið Grænland hafa vakið áhuga á aðild að nýju. Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir, utanríkisráðherra Íslands, hefur bent á áform Trumps varðandi Grænland sem varnaðarorð og stuðning ESB við Danmörku sem rök fyrir fjölþjóðlegu samstarfi.foreignpolicy+1

Ísland er þegar hluti af innri markaði Evrópu, Schengen-samstarfinu og Fríverslunarsamtökum Evrópu (EFTA), en hefur ekki formlegan atkvæðisrétt við ákvarðanatöku innan ESB. Þegar viðræðum var frestað hafði 27 af 33 samningsköflum verið lokið upp og 11 lokað til bráðabirgða, sem gefur nýju ferli forskot.aldeparty+1

Fiskveiðiréttindi og áhyggjur af ólígörkum

Yfirráð yfir fiskveiðiauðlindinni eru áfram helsta deilumálið. Sjávarútvegur stendur undir um 10% af landsframleiðslu Íslands og samkvæmt sameiginlegri sjávarútvegsstefnu ESB þyrfti landið að deila stjórn á stofnum sem það hefur sögulega stýrt eitt. Fánar andstæðinga ESB-aðildar hafa verið dregnir að húni í sjávarútvegsbæjum á Norðurlandi.foreignpolicy

Þorvaldur Gylfason, prófessor emeritus við Háskóla Íslands, sagði í samtali við EUObserver að auðmenn í sjávarútvegi, sem hann lýsti sem ólígörkum, virtust fjármagna „nei“-herferðina. Sú herferð hefur haldið fundi víðs vegar um landið og fengið erlenda fyrirlesara til liðs við sig, þar á meðal svissneskan lögfræðing með tengsl við rússneska hagsmuni. „Ólígarkarnir eru ekki lengur í bankastarfsemi eins og fyrir hrunið fyrir 18 árum, heldur einbeita þeir sér nú að sjávarútveginum,“ sagði Þorvaldur.euobserver

Víðtækari áhrif

Sérfræðingar telja að þjóðaratkvæðagreiðslan gæti haft áhrif út fyrir landsteinana. „Já“-niðurstaða gæti aukið þrýsting á Noreg, eina Norðurlandið utan ESB, en þar jókst fylgi við aðild úr 27% árið 2023 í 41% árið 2025. „Íslenskt „já“ þann 29. ágúst mun valda skjálfta í norskri umræðu, jákvæðum skjálfta,“ sagði Georg Riekeles hjá European Policy Center í Brussel.foreignpolicy

Engu að síður, ef það eitt að samþykkja að hefja viðræður að nýju slepst naumlega í gegnum þjóðaratkvæðagreiðslu, þá er niðurstaða hvers kyns framtíðarkosninga um sjálfa aðildina enn mjög óviss.