Պոմպեյի պեղումները բացահայտում են, թե ինչպես են հռոմեացիները պատրաստել ինքնավերականգնվող բետոն

Պոմպեյի հետազոտողները հայտնաբերել են շինհրապարակ, որը Վեզուվի 79 թվականի ժայթքման հետևանքով սառել է ժամանակի մեջ և հաստատել, թե ինչպես են հին հռոմեացիները ստեղծել բետոն, որը գոյատևել է գրեթե երկու հազարամյակ։ Երեքշաբթի օրը Nature Communications-ում հրապարակված հայտնագործությունը վերջ է դնում հռոմեական շինարարական տեխնիկայի վերաբերյալ երկարատև բանավեճին և կասկածի տակ է դնում կայսրության ամենահայտնի ճարտարապետի պատմական գրառումները։phys+4

Կայքը պահպանում է հրաբխային աղետի ժամանակ լքված ակտիվ շինարարական նախագիծ՝ նախապես խառնված նյութերի կույտերով, չափիչ գործիքներով և մասամբ կառուցված պատերով։ «Այնպիսի զգացողություն ունեի, կարծես ճանապարհորդել եմ ժամանակի մեջ և կանգնած եմ բանվորների կողքին, երբ նրանք բետոնն էին խառնում և լցնում», — ասել է Ադմիր Մասիչը՝ MIT-ի քաղաքացիական և բնապահպանական ճարտարագիտության պրոֆեսորը, ով ղեկավարել է հետազոտությունը։reuters

Հաստատված «տաք խառնման» տեխնիկան

Նյութերի վերլուծությունը հաստատում է, որ հռոմեացիները օգտագործել են «տաք խառնման» եղանակը՝ կրաքարը, հրաբխային մոխիրը և այլ չոր բաղադրիչները խառնելով մինչ ջուր ավելացնելը, ինչը առաջացնում է քիմիական ռեակցիա և ջերմության անջատում։ Այս գործընթացը բետոնի մեջ ներդնում է ռեակտիվ կրաքարային բեկորներ, որոնք կոչվում են «կրաքարային կլաստներ»։ Երբ ճաքեր են առաջանում, ջուրը լուծում է այդ կլաստները, որոնք այնուհետև վերաբյուրեղանում են որպես կալցիումի կարբոնատ և արդյունավետորեն բուժում վնասը։phys+4

Բացահայտումները հակասում են Վիտրուվիուսի՝ մ.թ.ա. I դարի հռոմեացի ճարտարապետի նկարագրություններին, որի «De architectura» տրակտատը երկար ժամանակ ծառայել է որպես հռոմեական շինարարության հիմնական աղբյուր։ Վիտրուվիուսը նկարագրում էր կրին նախ ջուր ավելացնելը՝ մածուկ ստանալու համար, նախքան այլ բաղադրիչներ ավելացնելը. մի մեթոդ, որը չէր առաջացնի իրական հռոմեական կառույցներում հայտնաբերված կրաքարային կլաստները։news.mit+2

Մասիչը, ով առաջին անգամ առաջարկել է տաք խառնման տեսությունը 2023 թվականի հետազոտության մեջ, ակնարկել է, որ Վիտրուվիուսը կարող է սխալ մեկնաբանված լինել կամ նկարագրել այլընտրանքային մեթոդ, որը 79 թվականի դրությամբ հնացած էր։ Վիտրուվիուսի գրվածքների և Պոմպեյի շինարարության միջև դարավոր անդունդը կարող է արտացոլել տեխնոլոգիական էվոլյուցիան, որը նման է սկավառակային հեռախոսների և սմարթֆոնների տարբերությանը, նշել է Մասիչը։reuters+2

Ժամանակակից կիրառություններ

Հետազոտական խումբը նաև հայտնաբերել է հրաբխային մոխրի մեջ բազմազան ռեակտիվ հանքանյութեր, որոնք նպաստել են բետոնի երկարաժամկետ ամրությանը։ Այս հանքանյութերը ժամանակի ընթացքում փոխազդում են ծակոտիների լուծույթների հետ և ստեղծում նոր նստվածքներ, որոնք էլ ավելի են ամրացնում նյութը։phys+3

Բացահայտումները գործնական նշանակություն ունեն ժամանակակից շինարարության համար։ Մասիչը հիմնել է DMAT ընկերությունը՝ հռոմեական բետոնի սկզբունքները ժամանակակից նյութերի մեջ ներդնելու համար։ «Մենք չենք ուզում այսօր ամբողջությամբ պատճենել հռոմեական բետոնը», — ասել է Մասիչը։ «Մենք պարզապես ուզում ենք գիտելիքի այս գրքից մի քանի նախադասություն տեղափոխել մեր ժամանակակից շինարարական պրակտիկա»։news.mit+2

Բետոնի ժամանակակից արտադրությունը կազմում է ջերմոցային գազերի գլոբալ արտանետումների մոտ 8 տոկոսը, ինչը կայունության համար ավելի դիմացկուն բանաձևերը դարձնում է ավելի կարևոր։news.mit+1