ՄԱԿ-ը զգուշացնում է. անտառային հրդեհները վատթարացնում են օդի որակը աշխարհում

Համաշխարհային օդերևութաբանական կազմակերպությունը երկուշաբթի օրը զգուշացրել է, որ ավելի ու ավելի ինտենսիվ անտառային հրդեհներն ու տապի ալիքները սպառնում են խաթարել օդի որակը բարելավելու և մարդկանց առողջությունը պաշտպանելու միջազգային ջանքերը, քանի որ կլիմայի փոփոխությունը դժվարացնում է երկրների համար աղտոտվածության նվազեցման թիրախներին հասնելը:

Օդի որակի և կլիմայի վերաբերյալ իր վերջին ամենամյա տեղեկագրում ՄԱԿ-ի եղանակային գործակալությունը նշել է, որ օդի աղտոտվածությունն ու կլիմայի փոփոխությունը սերտորեն կապված են և պետք է հասցեագրվեն փոխհամաձայնեցված քաղաքականությունների միջոցով, այլ ոչ թե առանձին-առանձին: Զեկույցը զգուշացնում է, որ նույնիսկ այն դեպքում, երբ Եվրոպայում և Հյուսիսային Ամերիկայում կարգավորումները նվազեցրել են արդյունաբերության և տրանսպորտի փոշու մանր մասնիկների արտանետումները, հրդեհների հետ կապված PM2.5 մասնիկների ազդեցությունն ավելացել է:reuters+1

«Որքան էլ մաքուր լինի ձեր քաղաքը կամ տարածաշրջանը … եթե ունեք անտառային հրդեհներով պայմանավորված մեծ աղտոտվածություն, դա կարող է բացասաբար ազդել նաև այդ տարածաշրջանների օդի որակի վրա», Reuters-ին ասել է ՀՕԿ-ի գիտական աշխատակից Լորենցո Լաբրադորը:reuters

Առողջապահական աճող վնասները

Զեկույցում ընդգծվում են PM2.5-ի և գետնամերձ օզոնի վտանգները. դրանք աղտոտիչներ են, որոնք կապված են շնչառական և սրտանոթային հիվանդությունների հետ: Լաբրադորը AFP-ին ասել է, որ բուսականության այրումից առաջացած միկրոմասնիկները «շատ ավելի թունավոր են», քան այլ աղբյուրներից արտանետվողները, ներառյալ ավտոմեքենաների արտանետումները, և որ ռիսկի ավանդական մոդելները «կարող են անտառային հրդեհներով պայմանավորված մահացությունը թերագնահատել մինչև 93 տոկոսով»:tbsnews+1

Տեղեկագրում մեջբերված ուսումնասիրությունը ցույց է տվել, որ հրդեհի ծխի ծայրահեղ դեպքերն աշխարհում 1990-ականներից ի վեր եռապատկվել են և 2010-2018 թվականների ընթացքում կարող են տարեկան մոտ 100,000 լրացուցիչ մահվան պատճառ դարձած լինել:reuters+1

ՀՕԿ-ը նաև կոչ է արել բարելավել սև ածխածնի, միկրոպլաստիկի և այլ աերոզոլների մոնիտորինգը, որոնք, ըստ կազմակերպության, մթնոլորտում լայն տարածում ունենալուն հանդերձ, դեռևս վատ են վերահսկվում:timesofisrael

Եվրոպան առաջնագծում

Զեկույցը հրապարակվում է Եվրոպայի մի շարք հատվածներում, այդ թվում՝ Իսպանիայում, Ֆրանսիայում և Հունաստանում ծայրահեղ շոգի և ավերիչ անտառային հրդեհների տարուց հետո: PM2.5-ի կոնցենտրացիաները 2025 թվականին գերազանցել են բազմամյա միջին ցուցանիշները Կանադայի հյուսիսում, Ռուսաստանի որոշ հատվածներում և Արևմտյան-Կենտրոնական Աֆրիկայում՝ հրդեհային բարձր ակտիվության պատճառով, իսկ Իսպանիայի հյուսիս-արևմուտքը ամռան վերջի արտակարգ հրդեհներից հետո դարձել է աղտոտվածության թեժ կետ:straitstimes+1

Անտառային հրդեհների եվրոպական տեղեկատվական համակարգի տվյալներով՝ 2026 թվականի առաջին ութ ամիսներին Եվրոպական Միության երկրներում այրվել է ավելի քան 600,000 հեկտար տարածք, ինչը զգալիորեն գերազանցում է 20 տարվա միջին ցուցանիշը (մոտ 280,000 հեկտար): Անտառային հրդեհների սպառնալիքը տարածվում է նաև դեպի հյուսիս, ընդ որում ավանդաբար ավելի զով տարածաշրջանները, ինչպիսիք են Շոտլանդիան և Հարավային Սկանդինավիան, կանգնած են աճող ռիսկի առջև, քանի որ չոր եղանակային պայմաններն ավելի հաճախակի են դառնում:europeansting

«Մարդիկ չպետք է ենթադրեն, որ խոնավ կամ կանաչ լանդշաֆտները պաշտպանված են հրդեհից», ասել է Մեծ Բրիտանիայի Լևերհյուլմի անտառային հրդեհների, շրջակա միջավայրի և հասարակության կենտրոնի հետազոտող Ուիլ Հեյսը: «Չոր, տաք և քամոտ ժամանակահատվածներում բուսականությունը կարող է դառնալ խիստ դյուրավառ, նույնիսկ բարձրադիր և հյուսիսային շրջաններում»:europeansting