5000-ամյա կովի ատամը Սթոունհենջի ծագումը կապում է Ուելսի հետ

5000-ամյա կովի ատամը առաջին ուղղակի ապացույցն է տվել, որը Սթոունհենջում հայտնաբերված անասունների մնացորդները կապում է Ուելսի հետ՝ ամրապնդելով այն տեսությունները, որ կապույտ քարից պատրաստված հսկայական հուշարձանները տեղափոխվել են ոչ թե միայն մարդկային աշխատանքի, այլ անասունների օգնությամբ։

Բրիտանական երկրաբանական ծառայության, Քարդիֆի համալսարանի և Լոնդոնի համալսարանական քոլեջի գիտնականները չորեքշաբթի օրը հրապարակել են հետազոտություն, որում վերլուծվել են 1924 թվականին Սթոունհենջի հարավային մուտքի մոտ հայտնաբերված կովի աղորիքի իզոտոպները։ Ատամը, որը թվագրվում է մ.թ.ա. 2995-2900 թվականներով՝ հուշարձանի կառուցման ամենավաղ փուլում, ցույց է տվել, որ կենդանին, հավանաբար, ծագումով Ուելսին բնորոշ պալեոզոյան ապարներ ունեցող տարածքներից է եղել, նախքան Ուիլթշիր հասնելը։independent+2

Գիտական առաջընթաց հնագույն էմալի միջոցով

Հետազոտական խումբը կովի երրորդ աղորիքը բաժանել է ինը հորիզոնական մասի, որոնցից յուրաքանչյուրը ներկայացնում է կենդանու կյանքի մոտավորապես վեց ամիսը։ Կապարի իզոտոպները ձմռան վերջից մինչև գարուն բաղադրության աճ են ցույց տվել, ինչը մատնանշում է երկրաբանական աղբյուրներ, որոնք ավելի հին են, քան շրջակա նստվածքները և համապատասխանում են ուելսյան ապարների ֆորմացիաներին։zmescience

«Այն ինչ-որ ժամանակ պետք է արածած լիներ ավելի հին ապարների վրա, և ակնհայտ եզրակացությունը, հաշվի առնելով, որ դա Սթոունհենջն է, այն է, որ Ուելսը կովի վաղ կյանքի հավանական ծագման վայրն է», – BBC-ին ասել է Բրիտանական երկրաբանական ծառայության պրոֆեսոր Ջեյն Էվանսը։bbc

Վերլուծությունը նաև ցույց է տվել, որ կովը, հավանաբար, էգ է եղել և ատամի ձևավորման ընթացքում հղի է եղել, ինչը հիմնված է ոսկորներում պահված կապարի՝ ֆիզիոլոգիական սթրեսի ժամանակ մոբիլիզացման վրա։independent+1

Տրանսպորտային տեսությունը ձեռք է բերում աջակցություն

Բացահայտումներն ամրապնդում են այն տեսությունները, որ անասունները ծառայել են որպես բեռնատար կենդանիներ Սթոունհենջի չորս տոննա կշռող կապույտ քարերը ուելսյան քարհանքերից 125 մղոն հեռավորության վրա տեղափոխելու համար։ Մինչ վերջերս հնագետները ապացույցներ չունեին, որ նեոլիթյան մարդիկ անասուններին օգտագործել են ծանր աշխատանքի համար, սակայն 2018 թվականի հետազոտությունը որոշ անասունների ոսկորներում հայտնաբերել է ոտքի կառուցվածքներ, որոնք համապատասխանում են բեռնատար կենդանիներին։bbc

«Սա ևս մեկ հրաշալի ապացույց է Սթոունհենջի՝ հարավ-արևմտյան Ուելսի հետ կապի մասին, որտեղից էլ գալիս են նրա կապույտ քարերը», – ասել է Լոնդոնի համալսարանական քոլեջի բրիտանական ուշ նախապատմության պրոֆեսոր Մայքլ Փարկեր Փիրսոնը։ «Սա առաջ է քաշում այն գայթակղիչ հնարավորությունը, որ անասուններն օգնել են քարերը տեղափոխելուն»։independent

Ուելսյան կապը խորանում է

Journal of Archaeological Science-ում հրապարակված հետազոտությունը հաջորդել է վերջին բացահայտումներին, որոնք ամրապնդում են Սթոունհենջի ուելսյան ծագումը։ 2025 թվականի հուլիսի հետազոտությունը հաստատել է, որ կապույտ քարերը տեղափոխվել են մարդկանց, այլ ոչ թե սառցադաշտերի կողմից, մինչդեռ առանձին հետազոտությունը ցույց է տվել, որ հուշարձանի զոհասեղանի քարը ծագումով հյուսիս-արևելյան Շոտլանդիայից է, այլ ոչ թե Ուելսից։zmescience+3

«Մեկ կենդանու նկատմամբ այս մանրամասն կենսագրական մոտեցումը Սթոունհենջի պատմությանը բոլորովին նոր երանգ է հաղորդում», – ասել է Քարդիֆի համալսարանի հնագիտական գիտությունների պրոֆեսոր Ռիչարդ Մեդվիկը։independent