Το Hubble εντόπισε την πρώτη μαύρη τρύπα αστρικής μάζας στο σμήνος Ωμέγα του Κενταύρου

Αστρονόμοι που χρησιμοποιούν το Διαστημικό Τηλεσκόπιο Hubble της NASA εντόπισαν την πρώτη μαύρη τρύπα αστρικής μάζας στο σμήνος Ωμέγα του Κενταύρου, το μεγαλύτερο και φωτεινότερο σφαιρωτό σμήνος αστέρων που είναι ορατό από τη Γη. Η ανακάλυψη, που ανακοινώθηκε στις 13 Ιουλίου 2026, επιλύει ένα μακροχρόνιο γρίφο σχετικά με τις «ελλείπουσες» μαύρες τρύπες του σμήνους — αντικείμενα που οι θεωρίες προέβλεπαν ότι θα έπρεπε να υπάρχουν, αλλά διέφευγαν της ανίχνευσης για δεκαετίες.esa+1

Μια μαύρη τρύπα κρυμμένη σε κοινή θέα

Η μαύρη τρύπα, με την ονομασία oMEGACat BH-2, έχει μάζα 4,46 φορές μεγαλύτερη από του Ήλιου και περιφέρεται μαζί με έναν ορατό συνοδό αστέρα κάθε 94 χρόνια — καθιστώντας το το δυαδικό σύστημα μαύρης τρύπας με τη μεγαλύτερη περίοδο που έχει ανακαλυφθεί ποτέ. Ο συνοδός της είναι ένας αστέρας της κύριας ακολουθίας που βρίσκεται μόλις 20 δευτερόλεπτα του τόξου από το κέντρο του σμήνους, βαθιά μέσα σε μια πυκνή αστρική γειτονιά περίπου 18.000 έτη φωτός μακριά από τη Γη.arxiv+1

Η ανακάλυψη έγινε παρακολουθώντας την καμπύλη τροχιά του συνοδού αστέρα στον ουρανό χρησιμοποιώντας αρχειακά δεδομένα του Hubble που εκτείνονται σε περισσότερα από 20 χρόνια, συμπληρωμένα από νεότερες παρατηρήσεις από το Διαστημικό Τηλεσκόπιο James Webb, οι οποίες μαζί καλύπτουν μια βάση 23 ετών. Επειδή το σύστημα εντοπίστηκε κοντά στο πλησιέστερο σημείο της τροχιάς του —το περιήλιο— οι ερευνητές μπόρεσαν να προσδιορίσουν με ακρίβεια τη μάζα της μαύρης τρύπας, παρόλο που έχει παρατηρηθεί μόνο ένα μέρος της τροχιάς της.arxiv+1

Δεκαετίες ελλιπών αποδείξεων

Το εύρημα είναι αξιοσημείωτο επειδή, παρά τις ισχυρές θεωρητικές προβλέψεις ότι το σμήνος Ωμέγα του Κενταύρου θα έπρεπε να φιλοξενεί έναν μεγάλο πληθυσμό μαύρων τρυπών αστρικής μάζας —πιθανώς χιλιάδες— καμία δεν είχε επιβεβαιωθεί άμεσα μέχρι τώρα. Οι βαθιές ραδιοφωνικές και ακτινογραφικές έρευνες, καθώς και οι αναζητήσεις ακτινικής ταχύτητας, δεν είχαν αποδώσει καρπούς.arxiv

Η ερευνητική ομάδα, με επικεφαλής τον Matthew Whitaker από το Πανεπιστήμιο της Γιούτα, μαζί με συνεργάτες από το Ινστιτούτο Αστρονομίας Max Planck, το Επιστημονικό Ινστιτούτο Διαστημικού Τηλεσκοπίου και άλλα ιδρύματα, σημείωσε ότι η σχετικά χαμηλή μάζα της oMEGACat BH-2 ήταν «ίσως εκπληκτική» δεδομένης της χαμηλής μεταλλικότητας του σμήνους, η οποία συνήθως ευνοεί τον σχηματισμό βαρύτερων μαύρων τρυπών.arxiv+1

Ένα κομμάτι ενός μεγαλύτερου παζλ

Η ανακάλυψη προσθέτει μια νέα διάσταση σε μια ήδη ενεργή συζήτηση σχετικά με το περιεχόμενο του σμήνους Ωμέγα του Κενταύρου. Το 2024, μια άλλη ομάδα χρησιμοποίησε το Hubble για να εντοπίσει ενδείξεις για μια μαύρη τρύπα ενδιάμεσης μάζας στο κέντρο του σμήνους με τουλάχιστον 8.200 ηλιακές μάζες, αν και μια μεταγενέστερη μελέτη υποστήριξε ότι η κεντρική μάζα θα μπορούσε αντ' αυτού να εξηγηθεί από ένα σμήνος 10.000 έως 20.000 μαύρων τρυπών αστρικής μάζας. Το νέο εύρημα μιας μεμονωμένης μαύρης τρύπας αστρικής μάζας σε ένα ευρύ δυαδικό σύστημα υποστηρίζει τα μοντέλα που προτείνουν ότι ένας σημαντικός κρυφός πληθυσμός παραμένει σε όλο το σμήνος.science.nasa+2

Οι ερευνητές σημείωσαν ότι οι υπάρχουσες έρευνες έχουν εξετάσει μόνο ένα μικρό μέρος του παραμετρικού χώρου όπου θα μπορούσαν να βρεθούν τέτοια συστήματα, υποδηλώνοντας ότι πιθανότατα αναμένουν ανακάλυψη και άλλα δυαδικά συστήματα μαύρων τρυπών στο σμήνος Ωμέγα του Κενταύρου.arxiv