ჰაბლმა Omega Centauri-ში პირველი ვარსკვლავური მასის შავი ხვრელი აღმოაჩინა

ასტრონომებმა, რომლებიც იყენებენ NASA-ს ჰაბლის კოსმოსურ ტელესკოპს, აღმოაჩინეს პირველი ვარსკვლავური მასის შავი ხვრელი Omega Centauri-ში, რომელიც დედამიწიდან ხილული ყველაზე დიდი და კაშკაშა სფერული ვარსკვლავური გროვაა. აღმოჩენა, რომელიც 2026 წლის 13 ივლისს გამოცხადდა, წყვეტს ხანგრძლივ თავსატეხს გროვის „დაკარგული“ შავი ხვრელების შესახებ — ობიექტები, რომელთა არსებობასაც თეორიები წინასწარმეტყველებდნენ, მაგრამ ათწლეულების განმავლობაში ვერ აღმოაჩინეს.esa+1

შავი ხვრელი, რომელიც თვალსაჩინო ადგილას იმალება

შავ ხვრელს, სახელად oMEGACat BH-2, აქვს 4.46 მზის მასა და ის ხილულ თანამგზავრ ვარსკვლავთან ერთად ორბიტაზე 94 წელიწადში ერთხელ ბრუნავს — რაც მას ყველაზე ხანგრძლივი პერიოდის მქონე შავი ხვრელის ბინარულ სისტემად აქცევს, რაც კი ოდესმე აღმოუჩენიათ. მისი თანამგზავრი არის მთავარი მიმდევრობის ვარსკვლავი, რომელიც მდებარეობს გროვის ცენტრიდან სულ რაღაც 20 რკალწამში, დედამიწიდან დაახლოებით 18 000 სინათლის წლის მანძილზე, მკვრივ ვარსკვლავურ გარემოში.arxiv+1

აღმოჩენა გაკეთდა თანამგზავრი ვარსკვლავის მოხრილი ტრაექტორიის თვალყურის დევნებით ცაზე, ჰაბლის 20 წელზე მეტი ხნის საარქივო მონაცემების გამოყენებით, რასაც დაემატა ჯეიმს ვების კოსმოსური ტელესკოპის ახალი დაკვირვებები, რომლებიც ერთად 23-წლიან პერიოდს მოიცავს. ვინაიდან სისტემა დაფიქსირდა მისი ორბიტალური მიახლოების წერტილთან — პერიასტრონთან — მკვლევარებმა შეძლეს შავი ხვრელის მასის ზუსტად განსაზღვრა, მიუხედავად იმისა, რომ მხოლოდ ნაწილობრივი ორბიტა იქნა დაკვირვებული.arxiv+1

ათწლეულების განმავლობაში დაკარგული მტკიცებულებები

აღმოჩენა მნიშვნელოვანია, რადგან მიუხედავად ძლიერი თეორიული პროგნოზებისა, რომ Omega Centauri-ში უნდა იყოს ვარსკვლავური მასის შავი ხვრელების დიდი პოპულაცია — შესაძლოა ათასობით — აქამდე არცერთი არ ყოფილა პირდაპირ დადასტურებული. ღრმა რადიო და რენტგენული კვლევები, ისევე როგორც რადიალური სიჩქარის ძიებები, უშედეგო აღმოჩნდა.arxiv

კვლევითმა ჯგუფმა, რომელსაც ხელმძღვანელობდა მეთიუ უიტეკერი იუტას უნივერსიტეტიდან, ასტრონომიის მაქს პლანკის ინსტიტუტის, კოსმოსური ტელესკოპის სამეცნიერო ინსტიტუტისა და სხვა დაწესებულებების კოლეგებთან ერთად, აღნიშნა, რომ oMEGACat BH-2-ის შედარებით დაბალი მასა „შესაძლოა გასაკვირიც იყო“ გროვის დაბალი მეტალიურობის გათვალისწინებით, რაც ჩვეულებრივ ხელს უწყობს უფრო მძიმე შავი ხვრელების წარმოქმნას.arxiv+1

უფრო დიდი თავსატეხის ნაწილი

აღმოჩენა ახალ განზომილებას მატებს Omega Centauri-ის შიგთავსის შესახებ უკვე მიმდინარე აქტიურ კამათს. 2024 წელს, სხვა ჯგუფმა გამოიყენა ჰაბლი გროვის ცენტრში შუალედური მასის შავი ხვრელის არსებობის მტკიცებულების გამოსავლენად, რომლის მასა მინიმუმ 8 200 მზის მასაა, თუმცა შემდგომმა კვლევამ დაასაბუთა, რომ ცენტრალური მასა შესაძლოა აიხსნას 10 000-დან 20 000-მდე ვარსკვლავური მასის შავი ხვრელის გროვით. ფართო ბინარულ სისტემაში ცალკეული ვარსკვლავური მასის შავი ხვრელის ახალი აღმოჩენა მხარს უჭერს მოდელებს, რომლებიც ვარაუდობენ, რომ გროვაში მნიშვნელოვანი ფარული პოპულაცია რჩება.science.nasa+2

მკვლევარებმა აღნიშნეს, რომ არსებული კვლევები პარამეტრული სივრცის მხოლოდ მცირე ნაწილს შეეხო, სადაც ასეთი სისტემები შეიძლება აღმოჩნდეს, რაც მიუთითებს იმაზე, რომ Omega Centauri-ში დამატებითი შავი ხვრელის ბინარული სისტემები, სავარაუდოდ, აღმოჩენას ელოდება.arxiv