მსოფლიო ბანკი: განვითარებადი ქვეყნების საგარეო ვალი რეკორდულ 9.4 ტრილიონ დოლარამდე გაიზარდა

2025 წელს განვითარებადმა ქვეყნებმა მეტი ისესხეს და ამაში უფრო მაღალი ფასი გადაიხადეს. მსოფლიო ბანკის მიერ ხუთშაბათს, 5 ნოემბერს გამოქვეყნებული საერთაშორისო ვალის ანგარიშის 2026 წლის მონაცემებით, მათი ჯამური საგარეო ვალი 5.5%-ით გაიზარდა და რეკორდულ 9.4 ტრილიონ დოლარს მიაღწია. ეს 2021 წლის შემდეგ ყველაზე სწრაფი ზრდაა და დაახლოებით ოთხჯერ აღემატება 2022-24 წლების საშუალო მაჩვენებელს. ბანკის განცხადებით, საერთაშორისო ფინანსებზე წვდომა გაადვილდა, თუმცა ის არ გაიაფებულა. ბანკი აფრთხილებს, რომ უღარიბეს ქვეყნებში არსებულმა მძიმე ვალმა შესაძლოა განათლების, ინფრასტრუქტურის, ჯანდაცვისა და სამუშაო ადგილების შექმნისთვის საჭირო ხარჯები ჩაანაცვლოს.worldbank.org+1

რეკორდული სესხების ხარჯები უღარიბესი ქვეყნებისთვის

ქვეყნებმა, რომლებსაც საერთაშორისო განვითარების ასოციაციისგან (IDA) შეღავათიანი დაფინანსების მიღება შეუძლიათ, 2025 წელს კერძო კრედიტორებისგან აღებულ ახალ ვალდებულებებზე საშუალოდ 8.2% გადაიხადეს. ეს 1989 წლის შემდეგ ყველაზე მაღალი მაჩვენებელია. ბანკის ცნობით, ახალ ობლიგაციებზე მათ 9.4% გადაიხადეს. სხვაობა იმას შორის, რასაც ეს ქვეყნები ოფიციალურ და კერძო კრედიტორებს უხდიან, 2016 წლის 3.4 პროცენტული პუნქტიდან 5.5 პუნქტამდე გაიზარდა. ქვეყნებმა, რომლებსაც სესხის აღება მხოლოდ არაშეღავათიანი პირობებით შეუძლიათ, ახალ ობლიგაციებზე საშუალოდ 5.5% გადაიხადეს, რაც 2024 წლის 5.8%-იან მაჩვენებელზე ნაკლებია.worldbank.org

საგარეო ვალი ყველაზე სწრაფად ყველაზე მოწყვლად მსესხებლებში გაიზარდა. Reuters-ის ცნობით, IDA-ს კვალიფიკაციის მქონე ქვეყნებში ვალი 8.1%-ით, 1.3 ტრილიონ დოლარამდე გაიზარდა. „კერძო დაკრედიტების დაბრუნება დაბალი და საშუალო შემოსავლის მქონე ქვეყნებში მისასალმებელია, თუმცა ეს ქვეყნები უფრო მეტს სესხულობენ, უფრო მეტს იხდიან და ხშირ შემთხვევაში, გრძელვადიანი განვითარებისთვის ნაკლები რესურსი რჩებათ“, – განაცხადა მსოფლიო ბანკის ჯგუფის მთავარმა სტატისტიკოსმა ჰაიშან ფუმ.reuters.com

ბაზრების გახსნა, ფასის გადახდით

ზრდის დიდი ნაწილი კერძო დაფინანსებამ განაპირობა. ბანკის მონაცემებით, საჯარო უწყებების მიერ ობლიგაციების გამოშვება თითქმის 35%-ით, 251 მილიარდ დოლარამდე გაიზარდა, რაც ბოლო ხუთი წლის მაქსიმუმია, რადგან ბაზრები მრავალი განვითარებადი ეკონომიკისთვის კვლავ გაიხსნა. ბევრმა მთავრობამ ახალი ობლიგაციები გაყიდა, რათა დაეფარა ვალი, რომლის გადახდის ვადაც ახლოვდებოდა. ამან მათი გადახდები გაანაწილა, თუმცა საერთო ვალის შემცირებაზე დიდი გავლენა არ მოუხდენია, ახალი ობლიგაციები კი ხშირად უფრო მაღალი საპროცენტო განაკვეთით გაიცა. მოთხოვნა 2026 წელსაც შენარჩუნდა. აგვისტოს შუა რიცხვებისთვის 10-ზე მეტმა ქვეყანამ უკვე უფრო მეტი ობლიგაცია გამოუშვა, ვიდრე მთელი 2025 წლის განმავლობაში.worldbank.org

დაბალი და საშუალო შემოსავლის მქონე ქვეყნებმა 2025 წელს ძირ თანხასა და პროცენტებში 1.4 ტრილიონი დოლარი გადაიხადეს, რაც ზედიზედ მეხუთე წლიური ზრდაა. Reuters-ის ცნობით, კერძო კრედიტორებისთვის გადახდები 13.7%-ით, 363 მილიარდ დოლარამდე გაიზარდა. 2022-დან 2025 წლის ჩათვლით, ამ ქვეყნებმა ვალის მომსახურებაში 436 მილიარდი დოლარით მეტი გადაიხადეს, ვიდრე ახალი დაფინანსების სახით მიიღეს. ეს ტენდენცია 2025 წელს შეიცვალა, როდესაც გრძელვადიანი ვალის ნაკადებმა 45 მილიარდი დოლარის წმინდა შემოდინება უზრუნველყო, წინა წლის 118 მილიარდი დოლარის წმინდა გადინების შემდეგ.reuters.com

დოლარის ეფექტი და გამჭვირვალობის პრობლემები

აშშ დოლარის გაუფასურებამ მაჩვენებლები ხელოვნურად გაზარდა. ბანკის განცხადებით, ეს ფაქტორი საჯარო და საჯაროდ გარანტირებული ვალის 303 მილიარდი დოლარით ზრდის მეოთხედზე მეტს შეადგენს, რადგან მან სხვა ვალუტებში არსებული ვალის დოლარული ღირებულება გაზარდა. რამდენიმე მსხვილი შეღავათიანი მსესხებლისთვის ეს სავალუტო ეფექტი უფრო დიდი იყო, ვიდრე მათ მიერ დაფარული ძირითადი თანხა.worldbank.org

ანგარიშში ასევე მოთხოვნილია ვალის შეთანხმებების მეტი გამჭვირვალობა. ბანკი აფრთხილებს, რომ ახალი კრედიტორები, ახალი ინსტრუმენტები და გარანტიები ქვეყნის სრული ვალის დანახვას ართულებს. ბანკის თქმით, ობლიგაციების მუდმივი სესხება ბადებს „კრიტიკულ კითხვებს“ იმის შესახებ, თუ რამდენად მდგრადია ეს პირობები და მიდის თუ არა მოზიდული კაპიტალი იმ ადამიანებთან და ადგილებთან, რომლებსაც ეს ყველაზე მეტად სჭირდებათ.reuters.com