Համաշխարհային բանկ. զարգացող երկրների պարտքը հասել է ռեկորդային 9.4 տրիլիոն դոլարի

2025 թվականին զարգացող երկրները ավելի շատ են փոխառել և ավելի թանկ վճարել դրա համար։ Համաշխարհային բանկի «Միջազգային պարտքի զեկույց 2026»-ի համաձայն, որը հրապարակվել է հինգշաբթի՝ նոյեմբերի 5-ին, նրանց համախառն արտաքին պարտքն աճել է 5.5%-ով՝ հասնելով ռեկորդային 9.4 տրիլիոն դոլարի։ Սա 2021 թվականից ի վեր ամենաարագ աճն է և մոտ չորս անգամ գերազանցում է 2022-24 թվականների միջին ցուցանիշը։ Բանկը նշել է, որ միջազգային ֆինանսներ ստանալը դարձել է ավելի հեշտ, բայց ոչ ավելի էժան։ Այն զգուշացրել է, որ ամենաաղքատ երկրներում պարտքի ծանր բեռը կարող է սեղմել կրթության, ենթակառուցվածքների, առողջապահության և աշխատատեղերի ստեղծման ծախսերը։worldbank.org+1

Պարտքի ռեկորդային ծախսեր ամենաաղքատների համար

Միջազգային զարգացման ասոցիացիայից (IDA) արտոնյալ ֆինանսավորման իրավունք ունեցող երկրները 2025 թվականին մասնավոր վարկատուներից ստացված նոր պարտավորությունների դիմաց վճարել են միջինը 8.2%։ Սա 1989 թվականից ի վեր ամենաբարձր տոկոսադրույքն է։ Բանկի տվյալներով՝ նոր պարտատոմսերի դիմաց նրանք վճարել են 9.4%։ Այն տարբերությունը, թե ինչ են վճարում այդ երկրները պաշտոնական վարկատուներին և ինչ՝ մասնավոր վարկատուներին, 2016 թվականի 3.4 տոկոսային կետից հասել է 5.5 կետի։ Այն երկրները, որոնք կարող են փոխառել միայն ոչ արտոնյալ պայմաններով, նոր պարտատոմսերի դիմաց վճարել են միջինը 5.5%, ինչը 2024 թվականի 5.8%-ից ցածր է։worldbank.org

Արտաքին պարտքն ամենաարագն աճել է առավել խոցելի վարկառուների շրջանում։ Reuters-ի հաղորդմամբ՝ IDA-ի իրավունք ունեցող երկրներում պարտքն աճել է 8.1%-ով՝ հասնելով 1.3 տրիլիոն դոլարի։ «Ցածր և միջին եկամուտ ունեցող երկրներում մասնավոր վարկավորման վերադարձը ողջունելի է, սակայն այդ երկրները ավելին են վերցնում, ավելին վճարում և շատ դեպքերում ավելի քիչ միջոցներ թողնում երկարաժամկետ զարգացման համար», — ասել է Համաշխարհային բանկի խմբի գլխավոր վիճակագիր Հայշան Ֆուն։reuters.com

Շուկաների վերաբացում՝ գնի դիմաց

Աճի մեծ մասը պայմանավորված է եղել մասնավոր ֆինանսավորմամբ։ Բանկի տվյալներով՝ պետական կառույցների կողմից պարտատոմսերի թողարկումն աճել է գրեթե 35%-ով՝ հասնելով 251 միլիարդ դոլարի, ինչը վերջին հինգ տարվա ամենաբարձր ցուցանիշն է, քանի որ շուկաները վերաբացվել են բազմաթիվ զարգացող տնտեսությունների համար։ Շատ կառավարություններ նոր պարտատոմսեր են վաճառել՝ մարելու համար այն պարտքերը, որոնց ժամկետը լրանում էր։ Սա տարածել է նրանց մարումները, բայց քիչ բան է արել ընդհանուր պարտքը կրճատելու համար, և նոր պարտատոմսերը հաճախ ավելի բարձր տոկոսադրույքներ են ունեցել։ Պահանջարկը պահպանվել է նաև 2026 թվականին։ Օգոստոսի կեսերի դրությամբ ավելի քան 10 երկիր արդեն ավելի շատ պարտատոմս էր թողարկել, քան ողջ 2025 թվականի ընթացքում։worldbank.org

Ցածր և միջին եկամուտ ունեցող երկրները 2025 թվականին վճարել են 1.4 տրիլիոն դոլար հիմնական գումար և տոկոսներ, ինչը հինգերորդ տարին անընդմեջ աճ է։ Reuters-ի հաղորդմամբ՝ մասնավոր վարկատուներին վճարումներն աճել են 13.7%-ով՝ հասնելով 363 միլիարդ դոլարի։ 2022-ից 2025 թվականներին այդ երկրները 436 միլիարդ դոլարով ավելի շատ են վճարել պարտքի սպասարկման համար, քան ստացել են նոր ֆինանսավորման տեսքով։ Այդ միտումը շրջվել է 2025 թվականին, երբ երկարաժամկետ պարտքային հոսքերը ապահովել են 45 միլիարդ դոլարի զուտ ներհոսք՝ նախորդ տարվա 118 միլիարդ դոլարի զուտ արտահոսքից հետո։reuters.com

Դոլարի ազդեցությունը և թափանցիկության խնդիրները

ԱՄՆ դոլարի թուլացումը ուռճացրել է ցուցանիշները։ Բանկի տվյալներով՝ այն կազմել է պետական և պետականորեն երաշխավորված պարտքի 303 միլիարդ դոլար աճի ավելի քան մեկ քառորդը, քանի որ այն բարձրացրել է այլ արժույթներով պարտքի դոլարային արժեքը։ Մի քանի խոշոր արտոնյալ վարկառուների համար այս արժութային ազդեցությունն ավելի մեծ է եղել, քան նրանց մարած հիմնական գումարը։worldbank.org

Զեկույցը նաև կոչ է արել ավելի մեծ թափանցիկություն ցուցաբերել պարտքային պայմանավորվածությունների վերաբերյալ։ Այն զգուշացրել է, որ նոր վարկատուները, նոր գործիքները և երաշխիքները կարող են դժվարացնել երկրի պարտքային ամբողջական բեռի տեսանելիությունը։ Բանկը նշել է, որ պարտատոմսերի շարունակական փոխառությունները «կրիտիկական հարցեր» են առաջացնում այն մասին, թե արդյոք պայմանները կայուն են և արդյոք ներգրավված կապիտալը հասնում է այն մարդկանց և վայրերին, որոնք դրա կարիքն ամենաշատն ունեն։reuters.com