ახალი „ცეცხლოვანი ამება“ რთული სიცოცხლისთვის სითბურ რეკორდს ამყარებს

მეცნიერებმა აღმოაჩინეს ამების ახალი სახეობა, რომელიც იმ ტემპერატურაზეც კი ცოცხლობს, რაც აქამდე რთული სიცოცხლისთვის შეუძლებლად მიიჩნეოდა. ამით ევკარიოტული თერმული გამძლეობის ხანგრძლივი რეკორდი დაირღვა. ორგანიზმი, სახელად Incendiamoeba cascadensis, ანუ „კასკადების ცეცხლოვანი ამება“, ჟურნალ Cell-ში სამშაბათს გამოქვეყნებული კვლევის თანახმად, აქტიურად იზრდება და მრავლდება 63°C-ზე და გადარჩენას 70°C-მდე ტემპერატურაზეც ახერხებს.the-scientist+1

რეკორდსმენი კალიფორნიის ცხელი წყაროებიდან

ხუთ ათწლეულზე მეტია, რაც მკვლევარები 60°C-ს ევკარიოტების, ანუ რთული უჯრედების მქონე ორგანიზმების (მათ შორის ცხოველების, მცენარეების, სოკოებისა და ზოგიერთი მიკრობის), ტემპერატურულ ზღვრად მიიჩნევდნენ. სირაკუზის უნივერსიტეტის მიკრობიოლოგმა ანჯელა ოლივერიომ და მისმა გუნდმა ეს ვარაუდი მას შემდეგ შეცვალეს, რაც 2023-2025 წლებში კალიფორნიის კასკადების ქედზე, ლასენის ვულკანური ეროვნული პარკის გეოთერმული ნაკადებიდან ნიმუშები აიღეს, სადაც წყლის ტემპერატურა 47°C-დან 64°C-მდე მერყეობდა.ashleycountyledger+1

ერთმა აქამდე უცნობმა ამებამ განსაკუთრებული ყურადღება მიიპყრო. ლაბორატორიულ პირობებში ის 57°C-ზე „მძლავრად“ იზრდებოდა, რაც უკვე შეესაბამებოდა ამების ზრდისთვის აქამდე ცნობილ მაქსიმალურ ტემპერატურას. როდესაც მკვლევარებმა ტემპერატურის აწევა განაგრძეს, ორგანიზმმა 63°C-ზეც განაგრძო გაყოფა, რაც ევკარიოტული ზღვრის მაჩვენებელზე სამი გრადუსით მეტია. 64°C-ზე ამებამ თავი დამცავ ცისტაში მოაქცია, თუმცა 70°C-მდე ზემოქმედების შემდეგაც კი ჩვეულებრივი აქტივობის განახლება შეძლო.the-scientist+1

კონვერგენტული ევოლუცია ექსტრემალურ სიცხეში

გენომის სეკვენირებამ აჩვენა, რომ I. cascadensis-ს გააჩნია 6 919 უნიკალური გენი, გამდიდრებული სითბური შოკის ცილების, კალციუმის სიგნალიზაციის, დნმ-ის აღდგენისა და ცილების შენარჩუნების გზებით, რაც უფრო რბილ გარემოში მცხოვრებ მონათესავე სახეობებთან შედარებით განსხვავებულია. ამების ცილებს ზედაპირზე მეტი დადებითად დამუხტული ამინომჟავა აქვთ, რაც სითბოსადმი ყველაზე გამძლე ბაქტერიებისა და არქეების საერთო ნიშანია. ეს მიუთითებს კონვერგენტულ ევოლუციაზე სიცოცხლის სრულიად განსხვავებულ შტოებს შორის.the-scientist+1

„მიუხედავად იმისა, რომ ეს ორგანიზმები ასე განსხვავდებიან, არსებობს კონვერგენცია იმაში, თუ როგორ ხდება ცილის თვისებების შერჩევა მაღალ ტემპერატურაზე სტაბილურობისთვის“, – ამბობს კვლევის პირველი ავტორი ბერილ რაპაპორტი, სირაკუზის უნივერსიტეტის დოქტორანტი.ashleycountyledger

საზღვრების გადალახვა

ეს აღმოჩენა, თუმცა წინა რეკორდს მხოლოდ რამდენიმე გრადუსით აღემატება, უფრო ფართო მნიშვნელობისაა ასტრობიოლოგიისთვის, ბიოტექნოლოგიისთვის და იმისთვის, თუ როგორ ეძებენ მეცნიერები სიცოცხლეს ექსტრემალურ გარემოში. ამების თერმულად სტაბილური ცილები შესაძლოა სამრეწველო და ბიოტექნოლოგიურ პროცესებში იქნას გამოყენებული.the-scientist

„ყოველთვის, როცა სპორტში ახალ მსოფლიო რეკორდს ვამყარებთ, ეს საოცარია და აღინიშნება, თუნდაც მილიწამებით იყოს გაუმჯობესებული“, – ამბობს ოლივერიო. „იგივე უნდა გავაკეთოთ ამებებთან დაკავშირებითაც. ეს ძალიან მცირე ცვლილებები აფართოებს ჩვენს გაგებას იმის შესახებ, თუ რა მიგვაჩნია შესაძლებლად.“ashleycountyledger