Froman uyardı: Çin’in ihracat modeli kırılma noktasına yaklaşıyor

Eski ABD Ticaret Temsilcisi ve Dış İlişkiler Konseyi (CFR) Başkanı Michael Froman, Çin'in ihracata dayalı büyüme modelinin yeni bir küresel ekonomik krizi tetikleyebilecek yapısal bir sınıra yaklaştığı konusunda sert bir uyarıda bulundu. Geçtiğimiz ay Foreign Affairs dergisinde bir makale kaleme alan Froman, "dünyanın Çin'in aşırı kapasitesini absorbe etme gücü bir kırılma noktasına yaklaşıyor" değerlendirmesini yaptı.fortune+1

Bu uyarı, tartışılması güç verilere dayanıyor. Reuters'ın aktardığı bilgilere göre Çin, 2025 yılında ihracatını %5,5 artışla 3,77 trilyon dolara çıkarırken, ithalatının 2,58 trilyon dolarda sabit kalmasıyla kayıtlı tarihin en yüksek seviyesi olan yaklaşık 1,2 trilyon dolarlık bir mal ticareti fazlası verdi. 2026'nın başlarında ise bu fazla, yıllık bazda %20'nin üzerinde bir büyüme gösterdi; bu da genel küresel mal ticareti büyüme hızının yaklaşık üç katı bir hıza işaret ediyor.reuters+3

Durdurulamayan Bir Sanayi Çarkı

2013-2017 yılları arasında Başkan Obama yönetiminde Ticaret Temsilcisi olarak görev yapan Froman, kendi ivmesine kapılmış bir sistemi tasvir etti. Değeri düşük tutulan para birimi ve devlet sübvansiyonlarından destek alan Çinli şirketler, küresel rakiplerine kıyasla %30'a varan oranlarda daha düşük fiyatlar sunuyor. Pekin'in talimatları aşırı üretimi ve yurt içindeki sert fiyat savaşlarını körüklerken, firmaları ihracat pazarlarını adeta istila etmeye zorluyor. Şu anda Çinli sanayi şirketlerinin neredeyse üçte biri zarar ediyor.fortune

"Sonuç: Duramayan ve yavaşlayamayan, ancak talep sınırları nedeniyle yoluna bu şekilde devam etmesi de mümkün olmayan bir sanayi çarkı," ifadelerini kullandı Froman.fortune

Durumun boyutunu iki sektör net bir şekilde ortaya koyuyor: Çin'in elektrikli araçlar öncülüğündeki taşıt ihracatı 2025 yılında %21 artarak 142 milyar dolara ulaşırken, lityum iyon pil sevkiyatları aynı yıl 77 milyar doları buldu.cryptobriefing

Yükselen Ticaret Engelleri ve Yaklaşan Kriz

Siyasi cephede adımlar atılmaya başlandı bile. Başkan Trump, geçtiğimiz yıl başlattığı "Kurtuluş Günü" ticaret taarruzunun merkezine Çin'e yönelik gümrük vergilerini yerleştirirken, bir zamanlar açık pazarların en güçlü savunucusu olan Avrupa Birliği de kendi engellerini inşa etmek için adeta yarışıyor. Uluslararası Para Fonu'nun (IMF) 2026 yılı için küresel GSYİH büyümesini yalnızca %3,1 olarak öngörmesi, Çin'in üretimi ile küresel talep arasında giderek açılan makası absorbe edecek çok az alan kaldığını gösteriyor.cryptobriefing+2

Froman, ülkelerin pazarlarını aniden kapatma yoluna gitmesi durumunda Çin'deki faturanın çok ağır olabileceği uyarısında bulundu: Hassas durumdaki işletmelerin kitlesel olarak iflas etmesi, yerel yönetim finansmanlarında zincirleme temerrütler yaşanması ve hammadde talebinin çökerek emtia ihracatçısı ve gelişmekte olan ekonomilerde sarsıntı yaratması.fortune

Bu endişeleri paylaşan tek kişi Froman değil. Eski Hazine yetkilisi Brad Setser, Çin'in şu anda dünyadaki otomobil talebinin üçte ikisini, küresel çelik, alüminyum ve gemi arzının ise yarısından fazlasını üretebilecek kapasiteye sahip olduğuna dikkat çekti. Federal Rezerv (Fed) ekonomistleri ise Mayıs ayında yaptıkları açıklamada, Çin'in ihracat patlamasını körükleyen ürünlerin emek yoğun mallardan sermaye ve teknoloji yoğun sektörlere kaydığını belirterek, bu durumun "yalnızca geçmiş trendlerin bir devamı değil, küresel ticaret entegrasyonunun yeni bir aşaması" olduğunu vurguladı.fortune

Bir sonraki kriz Çin kaynaklı olsa bile, Froman, "ortaya çıkan enkazı temizleme işinin, her zaman olduğu gibi muhtemelen yine ABD'ye ve onun çıpalık ettiği kurumlara düşeceği" uyarısıyla sözlerini tamamladı.fortune