Küresel doğrudan yabancı yatırımlar 2025'te %6 arttı ancak BM, yapay zeka patlamasının uçurumu derinleştirdiği konusunda uyarıyor

UNCTAD, küresel doğrudan yabancı yatırımların (DYY) 2025'te 1,6 trilyon dolara ulaştığını ve bunun büyük ölçüde veri merkezleri ve yarı iletkenler gibi yapay zeka ile ilgili mega projelerden kaynaklandığını belirtti.punchng
Gelişmiş ekonomilerde girişler %11 artarken, gelişmekte olan ülkelerde sadece %2'lik bir artış görüldü, bu da yatırım alanındaki artan eşitsizliği vurguluyor.punchng+1
Sadece veri merkezleri, küresel yeşil alan yatırımlarının (greenfield investment) beşte birinden fazlasını oluşturdu ve açıklanan DYY bazında 270 milyar doları aştı.etradeforall

Küresel doğrudan yabancı yatırımlar 2025'te %6 artarak 1,6 trilyon dolara ulaştı ve iki yıllık düşüşü sonlandırdı. Ancak BM Ticaret ve Kalkınma Örgütü (UN Trade and Development) tarafından Pazartesi günü yayınlanan 2026 Dünya Yatırım Raporu'na göre, toparlanma zengin ekonomilerden oluşan küçük bir grupta yoğunlaşıyor ve teknolojiyle ilgili sınırlı sayıdaki mega proje tarafından yönlendiriliyor.

Tek Taraflı Bir Toparlanma

UNCTAD merkezinde sunulan raporda toparlanma "dar, kırılgan ve dengesiz" olarak tanımlandı ve küresel DYY'nin %80'inden fazlasının sadece 20 ülkeye aktığı belirtildi. Gelişmiş ekonomiler geçen yıl girişlerde %11'lik bir artış kaydederken, gelişmekte olan ekonomiler sadece %2'lik bir büyüme gösterdi ve küresel toplamın 901 milyar dolarını aldı. UNCTAD Genel Sekreter Vekili Pedro Manuel Moreno, "küresel yatırım ortamındaki sismik değişimlere" işaret ederek, genişlemenin "büyük ölçüde az sayıda mega proje, özellikle de yapay zeka ile ilgili altyapı tarafından yönlendirildiğini" belirtti.punchng

Proje değerlerindeki büyümeye veri merkezleri öncülük etti, ardından petrol, gaz ve yarı iletkenler geldi. Sadece veri merkezleri, 2025 yılında küresel yeşil alan yatırımlarının beşte birinden fazlasını oluşturdu ve yapay zeka altyapısına olan talebin hızla artmasıyla bu sektördeki açıklanan DYY 270 milyar doları aştı.etradeforall+1

Gelişmekte Olan Dünya Geride Kalma Riskiyle Karşı Karşıya

Manşetler, 2024'te DYY'nin %11 düşmesinin ardından büyüme eğilimine işaret etse de, temel kalıplar artan eşitsizliklere işaret ediyor. Dünyanın en az gelişmiş ülkelerinde girişler %21 artarak 43 milyar dolara ulaştı, ancak mutlak rakamlar küresel akışları değiştiren sermaye yoğun projelere kıyasla küçük kalıyor. Afrika 2025 yılında yaklaşık 70 milyar dolarlık DYY çekti; bu, bir önceki yıl kaydedilen olağanüstü 94 milyar dolardan düşük olsa da, uzun vadeli ortalamanın hala üçte bir üzerinde.imf+2

BM Genel Sekreteri António Guterres, yatırımların giderek daha fazla çip üretimi ve yapay zeka altyapısı için sübvansiyonlar gibi yoksul ülkelerin rekabet edemeyeceği siyasi teşviklerle şekillenmesi nedeniyle birçok gelişmekte olan ülkenin geride kalma riskiyle karşı karşıya olduğu konusunda uyardı. Rapor, teknolojik mega projelerin akışlara hakim olduğu bir çağda üretken sermaye çekmeye çalışan ülkeler için yatırım kolaylaştırma ve kapasite geliştirmenin temel olmaya devam ettiğini belirtti.punchng+1

Sırada Ne Var?

UNCTAD bu soruları Ekim ayında Doha'da düzenlenecek Dünya Yatırım Forumu'nda gündeme getirecek; burada bakanlar ve yatırımcılar sermayeyi uzun vadeli kalkınma hedefleriyle nasıl uyumlu hale getireceklerini tartışacaklar. Ajans, mevcut yatırım seviyeleri ile küresel kalkınma hedeflerine ulaşmak için gereken miktar arasında 4 trilyon dolarlık kalıcı bir yıllık açık tespit etti; bu, yapay zeka kaynaklı DYY yoğunlaşmasının kapatma belirtisi göstermediği bir açık.linkedin+1

Sources (41)